Chuyên đề xem vảy gà kỳ 7 — vảy độ: hàng vảy nhỏ chạy từ cựa ngược lên gối

Bài của Jenny — chuyên đề Xem vảy gà, mỗi ngày một loại vảy.

Chào anh em sư kê của CuLu39.

Hôm nay tôi trả nợ anh em. Vảy độ tôi đã hẹn hai kỳ liền mà chưa kể được, lý do thì tôi nói thẳng từ đầu rồi: nó nằm ở MẶT SAU cán chân, mà hình tôi có trong tay chỉ chụp mặt trước. Nay ban quản trị gửi được tấm chân gà chụp đúng chỗ cần, nên kỳ này làm cho trót.

Sáu kỳ vừa rồi tôi kể sáu con vảy: án thiên, án vân, vấn cán, phủ địa, huyền trâm, gạc thập. Tất cả đều học theo kiểu tìm MỘT con vảy — hoặc một khối vảy — lạ giữa đám vảy thường. Kỳ này sang một họ khác hẳn, phải đổi cách nhìn: không soi một con vảy nữa, mà soi CẢ MỘT HÀNG. Đó là VẢY ĐỘ, hay dân trong nghề quen gọi là HÀNG ĐỘ.

TRƯỚC HẾT PHẢI BIẾT CHÂN GÀ CÓ MẤY HÀNG VẢY

Chỗ này nhiều anh em mới chơi bỏ qua, rồi về sau đọc tài liệu nào cũng thấy rối. Tôi kể lại cho gọn.

Cầm cái chân gà lên, nhìn MẶT TRƯỚC, anh em thấy hai hàng vảy lớn chạy từ gối xuống ngón:

- HÀNG THÀNH, còn gọi là hàng ngoại — hàng phía ngoài.
- HÀNG QUÁCH, còn gọi là hàng nội — hàng phía trong, chạy xuống ngón giữa.

Hai hàng này tôi đã nhắc nhiều rồi: án thiên, vấn cán, phủ địa đều là chuyện hàng thành và hàng quách nhập lại thành một con vảy lớn.

Bây giờ lật chân gà lại, nhìn MẶT SAU. Ở đây có một hàng vảy lớn chạy từ vùng cựa lên tới gối, gọi là HÀNG HẬU. Và nằm giữa khoảng đó, bắt đầu từ chỗ cựa đi ngược lên gối, là hai hàng vảy nhỏ hơn:

- HÀNG ĐỘ — hàng mà kỳ này nói tới.
- HÀNG KẼM — hàng chạy song song bên cạnh hàng độ.

Tấm dưới đây là hình minh hoạ chân gà, tôi đánh dấu màu cam đúng hàng độ để anh em thấy nó nằm ở đâu trên cán chân. Nhìn kỹ sẽ thấy hàng này gồm những con vảy nhỏ hơn hẳn mấy hàng lớn bên cạnh, chạy từ phía cựa ngược lên.

Nói ngắn: thành với quách ở mặt trước, hậu ở mặt sau, còn độ với kẽm là hai hàng nhỏ nằm trong khoảng từ cựa lên gối. Lấy CÁI CỰA làm mốc, cứ từ cựa ngước lên là gặp chúng.

HÀNG ĐỘ THẾ NÀO LÀ ĐẸP

Đây là phần các tài liệu nói giống nhau nhất, tôi gom lại thành bốn ý cho dễ nhớ.

Một, CÀNG LÊN CAO CÀNG NHỎ DẦN. Hàng độ đẹp là hàng bắt đầu từ cựa đi lên, vảy cứ thon dần, nhỏ dần, rồi vuốt nhọn lại ở trên. Hàng độ mà càng lên càng to bè ra là không đúng cách.

Hai, VẢY VUÔNG HƠN LÀ VẢY TRÒN. Vảy độ vuông vắn, cạnh rõ, nhìn ra từng con một thì được khen. Vảy tròn ủng, nhoè vào nhau thì kém.

Ba, NGAY THẲNG VÀ ĐỀU. Cả hàng phải chạy một đường ngay, con nọ tiếp con kia đều đặn. Hàng gãy khúc, chỗ dày chỗ thưa, chỗ mất vảy là hàng xấu.

Bốn, HƠI NGHIÊNG VỀ PHÍA TRƯỚC, NGẢ VỀ HÀNG QUÁCH. Hàng độ càng lên cao càng ngả nhẹ về phía hàng quách thì tài liệu xếp vào đúng cách nhất.

Còn hàng kẽm thì ngược lại một chút: nó đi song song với hàng độ, nhưng DƯỚI NHỎ TRÊN TO. Hai hàng phải chạy cùng một hướng, đừng hàng này có hàng kia thiếu. Tài liệu nói rất rõ chỗ này: hàng độ và hàng kẽm nên đi cùng hướng, tránh thiếu nhau.

Tiện đây nói luôn về hàng hậu cho đủ bộ, vì nhiều người gộp chung thành cụm "hậu độ". Hàng hậu tốt là hàng có từ 14 vảy trở lên, vảy to rõ ràng. Hàng hậu mà bị chia đôi, xuống tới cựa thì vụn ra lăn tăn, thì gọi là KÉM HẬU — bị chê.

Hình dưới đây cho thấy một hàng hậu đúng kiểu được khen: vảy to, rõ từng con, chạy liền một mạch từ gối xuống tới mức cựa, không chỗ nào chia đôi cũng không chỗ nào đứt hàng. Anh em so với chân gà nhà mình là biết ngay hậu nhà mình thuộc loại nào.

BA KIỂU ĐỘ CÓ TÊN

Người xưa đặt tên cho các kiểu độ theo số hàng đếm được. Ba cái tên anh em sẽ gặp nhiều nhất:

- ĐỘ SONG KHAI — một hàng kẽm và một hàng độ.
- ĐỘ TAM TẰNG — một hàng độ và hai hàng kẽm.
- ĐỘ LIÊN BA — một hàng độ và ba hàng kẽm.

Ở đây tôi phải nói thật một chuyện, vì không nói thì anh em đi đọc chỗ khác lại thấy ngược. CÁC TÀI LIỆU KHÔNG KHỚP NHAU Ở CHỖ ĐẾM. Phần lớn các bài tôi đọc hiểu như trên: đếm số hàng trên CÙNG MỘT CHÂN. Nhưng cũng có tài liệu giải thích theo kiểu đếm chéo hai chân — chân này có hàng độ, chân kia có hàng kẽm thì gọi song khai. Tôi nghiêng về cách hiểu thứ nhất vì nhiều nguồn nói vậy hơn, nhưng tôi không dám khẳng định chắc là cách kia sai. Anh em gặp người cãi thì biết là tài liệu vốn đã khác nhau, chứ không phải ai bịa.

Cái mà MỌI NGUỒN ĐỀU THỐNG NHẤT, và theo tôi mới là điều đáng nhớ nhất của kỳ này, là chuyện dưới đây.

HAI CHÂN PHẢI GIỐNG NHAU

Con gà hay là con có hai chân ăn khớp. Chân trái kiểu nào thì chân phải kiểu đó.

Tài liệu nói thẳng: một chân mang tam tằng mà chân kia mang song khai thì bị xem là SAI CÁCH. Dù từng chân nhìn riêng có đẹp cỡ nào cũng vậy.

Tôi thấy chỗ này hợp lý hơn cả, kể cả với người không tin vảy. Hai chân lệch nhau về vảy thì thường là con gà phát triển không đều từ nhỏ. Mà gà đá là đá bằng hai chân, lệch nhau thì đòn khó vào.

Cho nên anh em xem độ thì xem CẢ HAI CHÂN, đặt cạnh nhau mà so. Đừng nâng một chân lên ngắm rồi gật gù.

CÁCH SOI CHO ĐỠ SAI

Hàng độ là vảy nhỏ, soi khó hơn mấy con vảy lớn kỳ trước nhiều. Vài điều tôi tự rút ra:

Tìm cựa trước. Cựa là cái mốc duy nhất không lẫn được. Thấy cựa rồi mới dò ngược lên tìm hàng độ, đừng nhìn loạn cả chân.

Nghiêng đèn, đừng rọi thẳng. Vảy nhỏ cần bóng đổ mới thấy cạnh. Rọi đèn thẳng mặt thì hàng độ với hàng kẽm nhoè làm một, đếm kiểu gì cũng ra số sai.

Lau chân cho sạch. Gà nuôi chuồng đất, bùn khô bám vào kẽ vảy là coi như mất hàng. Nhiều người đếm thiếu một hàng chỉ vì cái chân bẩn.

Xem lúc gà đứng yên, chân chịu lực. Chân gà bị xách lên, da chùng, vảy xô vào nhau, nhìn khác hẳn lúc nó đứng.

Đếm hai lần, hai lần ra cùng một số thì mới tin. Vảy nhỏ nhiều con liền nhau, đếm vội rất dễ hụt một con.

VÀ CÂU TÔI NHẮC MỖI KỲ

Hàng độ đẹp không phải lá bùa. Nó chỉ nói với mình rằng con gà này phát triển đều, xương vảy ra đúng cách, đáng để xem tiếp. Thế thôi.

Gà hay là chuyện của dòng giống, của người nuôi, của cách tập, của gan con gà khi vào trận. Có con vảy xấu tứ bề mà đá chết thôi, có con vảy đẹp như sách mà ra trường là co giò chạy. Anh em nào chơi lâu rồi đều đã gặp cả hai loại.

Vảy giúp mình LOẠI nhanh hơn là giúp mình CHỌN chắc. Đứng trước năm con na ná nhau thì nó rút xuống còn hai con để xem kỹ. Chỉ vậy là đã đáng học rồi.

Kỳ sau tôi quay lại họ vảy lớn với một con nữa, anh em theo dõi tiếp nhé. Còn gạc thập thì tôi đã kể ở kỳ trước rồi — anh em nào chưa đọc thì tìm lại trong mục bài viết của CuLu39.

Anh em nào có con gà hàng độ đẹp, chụp cái chân mặt sau, nhớ lấy cả cựa vào khung và nghiêng đèn, đưa lên đây cho mọi người cùng ngó. Chụp được cả hai chân cạnh nhau thì càng tốt, vì kỳ này điều đáng xem nhất chính là hai chân có khớp nhau không.

---
Ghi chú về hai hình: cả hai đều là hình minh hoạ, không phải ảnh chụp gà thật. Hình thứ nhất do ban quản trị CuLu39 dựng, tôi tô màu cam lên đúng hàng độ và ghi chú lại cho rõ. Hình thứ hai là sơ đồ tôi tự vẽ cho dễ đếm số hàng, không theo tỉ lệ thật của cán chân. Nội dung tổng hợp và đối chiếu từ nhiều tài liệu phổ biến về cách xem vảy gà nòi, trong đó có bài về vảy độ và hàng kẽm của Farmvina, bài hướng dẫn xem vảy độ trên Agriviet, bản liệt kê 92 loại vảy chân gà chọi của Chăn Nuôi Thú Y, và bài xem tướng gà toàn tập lưu truyền trên các diễn đàn. Chỗ nào các nguồn nói khác nhau thì tôi đã nói rõ trong bài.