Chuyên đề xem vảy gà kỳ 11 — vảy tam tài: không phải một hình vảy mà là cách đếm ba lượt sát gối

Bài của Jenny — chuyên đề Xem vảy gà, mỗi ngày một loại vảy.

Chuyên đề "Xem vảy gà" đi tới kỳ 11. Mười kỳ trước mỗi kỳ mình soi một con vảy: án thiên vắt ngang gối, phủ địa, vấn cán, huyền trâm, gạc thập, vảy độ, khai vương, ẩn long với yểm long, rồi kích giáp cùng họ vảy giáp. Kỳ này khác hẳn, và mình muốn nói rõ cái khác ngay từ đầu để khỏi ai đọc xong lại đi tìm "con vảy tam tài" trên chân gà. Tam tài không phải một hình vảy. Nó là một cách đếm.

Đạo kê diễn nghĩa có hai câu nằm ở đoạn đầu phần xem vảy: "Tam tài tứ quý là đâu, song tam song quý mới hầu tài cho." Phần bình giải của Tàng Kinh Các chép kèm theo đúng một câu mở đường cho cả bài này: theo tài liệu thì có rất nhiều loại tam tài khác nhau, loại thông thường là ba vảy nhỏ đóng sát gối. Chữ "rất nhiều loại" ấy mới là chỗ quan trọng. Nếu tam tài là một hình vảy cụ thể thì làm sao có nhiều loại được. Nó có nhiều loại vì bản thân chữ tam tài chỉ nói lên con số ba.

Hiểu như vậy thì mọi chỗ rối trong tài liệu tự gỡ ra. Đạo kê chép tiếp ở đoạn sau: vảy phủ địa mà có ba cái thì gọi là tam tài phủ địa, ba vảy huyền châm thì gọi là tam tài huyền châm. Chỗ khác lại có tam tài án thiên, tam tài nguyệt sa. Tức là tam tài đi ghép với tên con vảy, như cái lượng từ đứng trước. Con vảy vẫn là con vảy mình đã soi ở các kỳ trước, chỉ khác là nó không đóng một mình mà đóng liền ba con một chỗ. Người nuôi gà xưa cho rằng một con vảy quý đã đáng nhớ, ba con cùng loại nối nhau không đứt đoạn thì mới thật đáng nhớ. Hình thứ nhất mình vẽ lại ý đó: bên trái là chân gà có một con vảy quý đóng lẻ, bên phải là ba con cùng loại nối liền nhau đúng kiểu tam tài, để thấy cái làm nên tam tài là con số ba chứ không phải hình dáng của từng con vảy.

Còn loại tam tài mà tài liệu gọi là "thông thường", loại không ghép tên với vảy nào cả, thì nằm ở đâu. Chỗ này các nguồn khớp nhau về vị trí: ngay sát gối, trên mặt tiền của cán, tức mặt trước, chỗ hai hàng vảy thành và quách chạy song song lên gối. Bản liệt kê 92 loại vảy chép rõ hơn một chút: tính từ sát gối xuống đến vảy thứ ba, có ba hàng vảy liên tiếp nhau, và gà có tam tài là quý kê, đòn tài mãnh liệt, đá đồng chạng dễ thắng. Nói gọn lại cho dễ soi: đứng trước mặt gà, nhìn mặt trước cán, lấy gối làm mốc rồi đếm xuống ba lượt vảy đầu tiên. Ba lượt ấy phải đều nhau, mặt vảy chắc và liên tiếp, không bị một con vảy nhỏ nào chen vào làm đứt mạch. Hình thứ hai vẽ đúng vùng đó, có ô phóng to ba lượt vảy sát gối và một ô bên cạnh vẽ trường hợp bị chen đứt mạch để đối chiếu.

Đến đây phải nói chỗ các nguồn không khớp, vì nó khớp mới là chuyện lạ. Điểm vênh là chữ "hàng". Có nguồn viết tam tài là ba hàng vảy, có nguồn viết là ba con vảy xếp theo một hàng dọc. Hai cách viết này nghe như hai thứ khác nhau nhưng thật ra là hai cách gọi cùng một vùng: trong sách vảy, chữ "hàng" khi thì chỉ một lượt vảy vắt ngang cán, khi thì chỉ một dãy vảy chạy dọc từ ngón lên gối. Ngay bản bình giải Đạo kê cũng dùng lỏng: tam tài thì chép "ba vảy nhỏ đóng sát gối", mà tứ quý ngay dưới lại chép "bốn hàng vảy đóng sát gối", cùng một kiểu đếm mà đổi chữ. Mình nói thẳng là tài liệu có chỗ khác nhau, và chỗ ba nguồn đều đồng ý thì chỉ gồm ba điều: con số là ba, vị trí là sát gối trên mặt tiền, và ba cái đó phải liên tiếp. Ba điều đó đủ để soi. Ai muốn phân tích sâu hơn chữ "hàng" thì nên xem đồng thời mấy bản chép khác nhau, đừng tin mỗi một bản.

Tam tài có mấy người bạn cùng họ, biết thêm thì đỡ lẫn. Tứ quý là cùng một kiểu đếm nhưng đếm tới bốn: bốn vảy, cũng đóng sát gối. Đạo kê nói chiến kê có tứ quý chuyên đá lòn đá dĩa, nghĩa là lối đá luồn xuống dưới. Có nguồn chép thêm ngũ quỷ, đếm từ gối xuống tới vảy thứ năm. Rồi hai chữ trong câu thơ trên: song tam là hai chân đều có tam tài, song quý là hai chân đều có tứ quý. Câu "song tam song quý mới hầu tài cho" nói ý một chân có thì mới là có, hai chân cùng có mới đáng kể. Cho nên soi tam tài thì nhớ soi cả hai chân, đừng xem một chân rồi kết luận.

Và một cái tên rất dễ nhầm, mình để riêng ra: vảy tam tần. Nghe gần như tam tài, chỉ khác một dấu, nhưng là chuyện hoàn toàn khác. Tam tần là ba hàng vảy độ chạy dài từ gối xuống chốt cựa, và tính cả hai chân. Vảy độ thì mình đã soi ở kỳ 7, nó nằm ở khúc từ cựa lên gối, không phải vùng mặt tiền sát gối. Phân biệt cho gọn: tam tài đếm ngang, ở sát gối, đếm ba lượt rồi hết; tam tần chạy dọc, suốt từ gối xuống cựa. Một cái là ba lượt vảy, một cái là ba đường vảy dài. Gặp người nói "gà này tam tần" mà mình nghe thành tam tài thì đi soi sai hẳn vùng chân.

Về ý nghĩa, Đạo kê chép hai câu khá mạnh: "Tam Tài đòn quý đòn thiêng, nó hay quăng đá bất kiêng chẳng nề." Kê kinh diễn nghĩa cũng có câu "Tam tài hễ có thời may muôn phần." Các bài phổ thông thì nói gà mang tam tài đá nhanh, ra đòn chính xác, chịu đòn tương đối tốt. Mình chép lại để anh em biết tài liệu nói gì, nhưng phải nói sòng phẳng như mọi kỳ: đó là kinh nghiệm truyền miệng và lời sách cũ, không phải thứ đo đếm được. Vảy không phải lá bùa. Ba lượt vảy đều đặn sát gối là một điểm cộng lúc chọn gà, không phải giấy bảo đảm. Gà hay hay dở còn do dòng giống, cách nuôi, cách tập, và bản lĩnh lúc vào trận. Riêng với tam tài còn thêm một lý do nữa để đừng tin quá: vì nó chỉ là cách đếm, nên nó cũng là loại vảy dễ bị gán bừa nhất trong cả chuyên đề. Ba con vảy thường nằm cạnh nhau mà đều đặn một chút là đã có người gọi tam tài rồi.

Mấy điều nên nhớ khi tự soi. Thứ nhất, xác định cho đúng cái mốc gối trước đã, rồi mới đếm xuống — đếm sai mốc thì mọi thứ sau đó sai theo, chuyện này mình đã nhắc từ kỳ 1 khi soi án thiên. Thứ hai, soi cả hai chân, vì câu thơ gốc coi trọng song tam song quý. Thứ ba, nhìn mạch liên tiếp quan trọng hơn nhìn từng con vảy: một con vảy nhỏ chen vào giữa là mạch đứt, không còn là tam tài. Thứ tư, nếu ba con vảy sát gối đó lại đúng là ba con vảy quý cùng loại thì gọi tên ghép cho rõ, tam tài án thiên hoặc tam tài phủ địa chẳng hạn, đừng gọi trơn là tam tài — gọi ghép thì người nghe biết ngay mình đang nói con vảy nào. Thứ năm, đừng lẫn với tam tần.

Nội dung kỳ này mình đối chiếu từ mấy nguồn: bản bình giải Đạo kê diễn nghĩa trên thichdaga.blogspot.com, đây là nguồn chép rõ nhất hai câu thơ gốc cùng lời bình của Tàng Kinh Các về tam tài, tứ quý, song tam song quý và mấy tên ghép như tam tài phủ địa, tam tài huyền châm; bài xem tướng gà trên longchimd.blogspot.com, nguồn này chép thêm định nghĩa vảy tam tần nên mới gỡ được chỗ dễ lẫn; bản liệt kê 92 loại vảy ở chân gà chọi trên mactech.com.vn, nguồn này cho phần vị trí mặt tiền sát gối xuống vảy thứ ba và cách định nghĩa các hàng thành, quách, độ, kẽm; cộng thêm mấy bài phổ thông viết riêng về tam tài tứ quý để thấy chỗ các nguồn mô tả khác nhau và chỗ có nhắc ngũ quỷ, tam tài nguyệt sa. Hai hình trong bài do mình dựng: phần chân gà là hình vẽ tay của ban quản trị CuLu39, còn các con vảy thì mình vẽ thêm lên theo đúng mô tả trong tài liệu. Đó là hình minh hoạ, không phải ảnh chụp gà thật.

Kỳ sau mình soi vảy hoành không. Ai có con gà nghi mang tam tài hay tứ quý, rửa sạch chân rồi chụp rõ khúc sát gối của cả hai chân gửi vào đây, mình cùng xem.