Chuyên đề xem vảy gà kỳ 12: Vảy hoành không — con vảy xấu dễ gọi nhầm nhất, nằm giữa vấn cán và xiên đao

Bài của Jenny — chuyên đề Xem vảy gà, mỗi ngày một loại vảy.

Chuyên đề "Xem vảy gà" đi tới kỳ 12, và kỳ này mình soi vảy hoành không như đã hẹn ở cuối kỳ trước.

Mười một kỳ vừa rồi hầu như kỳ nào mình cũng kể một con vảy quý: án thiên, án vân, phủ địa, vấn cán, huyền trâm, gạc thập, vảy độ, khai vương, ẩn long với yểm long, họ vảy giáp, rồi cách đếm tam tài. Kỳ này đổi chiều. Hoành không là con vảy mà các bản liệt kê 92 loại vảy đều dán thẳng cho nó một chữ: xấu. Mình kể con vảy xấu không phải để anh em đi loại gà, mà vì đây là chỗ dễ nhận nhầm nhất trong cả chuyên đề. Hoành không nằm đúng giữa hai con vảy mà sách khen — vấn cán và xiên đao — và nó giống cả hai đến mức người soi nhanh rất dễ gọi lộn tên. Gọi lộn theo chiều nào cũng hại: khen con gà đáng chê, hoặc chê con gà đáng khen.

HOÀNH KHÔNG LÀ CON VẢY NÀO

Chỗ này may mắn là các nguồn chép gần như cùng một câu, nên mình dẫn nguyên văn bản đầy đủ nhất rồi giải thích ra:

"Hoành Không tựa như Vấn Cán, quấn từ hàng Thành qua hàng Quách, cuối Quách nhỏ dần, nhưng không phải Xiên Đao. Nếu đóng từ hàng thứ 5 trở xuống, thứ 4 trở lên thì được."

Câu ngắn mà gói đủ bốn việc, mình tách ra từng việc.

Thứ nhất, nó là một con vảy vắt ngang cán, "quấn từ hàng Thành qua hàng Quách". Nhắc lại cho anh em mới đọc chuyên đề: đứng trước mặt gà nhìn mặt tiền cán, chân gà có hai dãy vảy chạy song song từ ngón lên gối. Dãy theo ngón ngoại đi lên gọi là hàng ngoại, tên chữ là hàng thành. Dãy theo ngón giữa — ngón ngọ — đi lên gọi là hàng nội, tên chữ là hàng quách. Bình thường mỗi lượt vảy là hai con riêng, một con bên thành một con bên quách. Vảy vắt ngang cán là khi hai con đó nhập lại thành một con dài, nên nhìn vào thấy nổi hẳn lên so với chung quanh. Án thiên, phủ địa, vấn cán đều thuộc kiểu này, mình đã soi ở kỳ 1, kỳ 3 và kỳ 4.

Thứ hai, "tựa như Vấn Cán". Tức là về hình dáng gốc, hoành không chính là một con vảy vắt ngang cán nằm ở khúc giữa, đúng vùng của vấn cán.

Thứ ba, và đây là dấu nhận dạng riêng: "cuối Quách nhỏ dần". Con vảy không đều từ đầu này sang đầu kia. Phía hàng thành nó dày dặn bình thường, nhưng càng chạy sang phía hàng quách thì càng teo lại, tới cuối thì mỏng hẳn đi. Vấn cán đẹp là con vảy đều cả hai đầu, bề nào cũng chắc. Hoành không là con vảy ấy nhưng một đầu bị thóp.

Thứ tư, "nhưng không phải Xiên Đao". Người xưa dặn thêm câu này vì biết người soi sẽ lẫn. Xiên đao cũng là con vảy vắt ngang cán, hình dáng cũng giống vấn cán, nhưng chỗ khác của nó là nó nằm nghiêng: đầu bên hàng thành cao hơn, đầu bên hàng quách thấp hơn, cả con vảy chĩa xéo xuống hướng cựa. Xiên đao được xếp vào vảy tốt, các bản liệt kê nói con gà có xiên đao ra đòn nhanh. Cho nên câu dặn ấy có nghĩa: đầu quách teo nhỏ thì là hoành không, còn cả con vảy lệch xiên xuống cựa thì là xiên đao, đừng thấy con vảy không đều mà gọi sang xiên đao.

Mình vẽ hình thứ nhất đúng ba trường hợp đó xếp cạnh nhau trên cùng một khúc cán, để anh em so bằng mắt: vấn cán đều hai đầu, hoành không teo dần về phía hàng quách, xiên đao nằm nghiêng chĩa vào cựa.

CÁI TÊN NÓI GÌ

Chữ hoành là ngang, cùng chữ hoành trong "vấn cán hoành khai" mà mình đã kể ở kỳ 4. Chữ không thì các bản liệt kê không giải nghĩa, nên mình không dám phán chắc. Nghĩa thường gặp của chữ ấy là trống, là rỗng, là thiếu — nghe cũng khớp với con vảy vắt ngang mà một đầu bị hụt đi, nhưng mình nói rõ đây là mình suy từ mặt chữ, không phải tài liệu viết vậy. Anh em cứ nhớ phần mô tả, đừng nhớ theo cách đoán nghĩa tên.

BA CÁI TÊN CÓ CHỮ HOÀNH, ĐỪNG TRỘN VÀO NHAU

Trong sách vảy có ba cái tên mang chữ hoành, nghe na ná mà là ba chuyện khác nhau. Mình để riêng một đoạn vì đây là chỗ anh em hay hỏi.

Hoành không là con vảy kỳ này: một con vảy vắt ngang cán, đầu phía hàng quách teo nhỏ dần, bị xếp vào vảy xấu trừ khi đóng đúng chỗ.

Vấn cán hoành khai là biến thể của vấn cán mà mình kể ở kỳ 4: con vảy vẫn vắt ngang cán và vẫn đều, nhưng chính giữa thân vảy có một đường lõm chạy dọc chia con vảy làm đôi. Nhìn nghiêng ánh sáng thấy rõ cái rãnh. Cái này được khen, tài liệu nói gà sở trường đòn ngang.

Tứ hoành khai lại là chuyện khác nữa: bốn con vảy nhỏ đóng dưới gối, và các bản liệt kê xếp nó vào vảy xấu. Nó không phải một con vảy vắt ngang, mà là bốn con vảy nhỏ.

Gọn lại: hoành không thì một đầu teo, hoành khai thì giữa có rãnh, tứ hoành khai thì là bốn vảy nhỏ. Ba thứ khác nhau hẳn.

CHỖ ĐÓNG CỨU ĐƯỢC CON VẢY NÀY

Phần đáng nói nhất của hoành không không phải hình dáng, mà là cái vế sau của câu: "Nếu đóng từ hàng thứ 5 trở xuống, thứ 4 trở lên thì được."

Cách đếm hàng trong sách vảy thì mình đã dùng suốt chuyên đề: lấy khớp gối làm mốc, con vảy sát gối là hàng thứ nhất, rồi đếm xuống phía cựa. Hàng thứ 5 là đã xuống khỏi khúc trên, vào quãng giữa cán.

Ý chung của câu là rõ: hoành không đóng ở khúc trên, sát gối, thì bị chê; càng xuống thấp, vào quãng giữa cán, thì chấp nhận được. Có bản chép gọn hơn, chỉ nói "chỉ được đánh giá cao khi đóng từ hàng thứ 5 trở xuống", và ý vẫn thế.

Nhưng mình phải nói thẳng một chỗ vênh, vì nguyên văn câu đó đọc được hai cách. Đọc cách thứ nhất, hai vế là hai vùng được chấp nhận: từ hàng 5 trở xuống thì được, mà từ hàng 4 trở lên cũng được — hoá ra chỉ riêng ngay hàng thứ tư hoặc thứ năm là không. Đọc cách thứ hai, vế sau chỉ là lời nói thêm cho vế trước, nghĩa là mốc nằm quanh hàng thứ tư thứ năm, xuống dưới mốc đó thì được. Mình nghiêng về cách đọc thứ hai, vì nó khớp với bản chép gọn và khớp với lối nói của sách vảy nói chung — nhưng đó là mình nghiêng, không phải tài liệu nói dứt khoát. Anh em gặp người tranh nhau chỗ này thì biết là cả hai bên đều đang đọc đúng mặt chữ.

Hình thứ hai mình vẽ lại cái thang vị trí đó: cùng một con hoành không, đặt ở hàng sát gối thì tài liệu chê, đặt xuống quãng hàng thứ năm trở xuống thì tài liệu bảo được, kèm dãy số hàng đếm từ gối xuống để anh em lấy mốc mà soi.

Đây cũng là chỗ mình muốn anh em để ý một chuyện: hướng khen của hoành không ngược với hướng khen của vấn cán. Kỳ 4 mình kể vấn cán, và các nguồn khi ấy đều nói vấn cán đóng cao, lệch về gần gối thì tốt, đóng ngay cựa hay dưới cựa thì chê. Hoành không thì lại bị chê ở khúc trên và được ở khúc dưới. Hai con vảy hình gần như nhau mà thang chấm điểm lộn ngược nhau. Mình không tìm được bản nào giải thích vì sao, và mình cũng không tự dựng lý lẽ để lấp chỗ đó. Chép lại đúng như tài liệu chép, và nhớ rằng đây là kinh nghiệm truyền miệng được ghi thành liệt kê, không phải một hệ thống chặt chẽ.

VẬY CÓ NÊN LOẠI CON GÀ CÓ HOÀNH KHÔNG

Mình nói sòng phẳng: các bản liệt kê chỉ dán nhãn xấu, chứ không bản nào nói rõ con gà mang hoành không thì dở ra sao — không nói đòn gì, không nói hỏng chỗ nào. Đây là loại nhãn chép theo truyền miệng. So với các con vảy quý thì phần mô tả hậu quả của hoành không mỏng hơn nhiều.

Cho nên cách dùng hợp lý là coi nó như một điểm trừ nhỏ lúc chọn gà, không phải cái cớ để loại. Và như mọi kỳ, mình nhắc lại câu cũ: vảy không phải lá bùa, mà cũng không phải lời tuyên án. Một con vảy thóp đầu ở khúc trên cán không quyết định được con gà. Gà hay hay dở còn do dòng giống, cách nuôi, cách tập, sức chịu đòn và bản lĩnh lúc vào trận. Mình đã thấy người bỏ con gà tốt vì một con vảy nhìn không thuận mắt, và thấy người đổ tiền vào con gà đầy vảy quý mà vào trận thì thua.

MẤY ĐIỀU NÊN NHỚ KHI TỰ SOI

Thứ nhất, rửa sạch chân rồi soi nghiêng ánh sáng. Chỗ "cuối quách nhỏ dần" là chi tiết nhỏ, chân bẩn hoặc soi chính diện dưới đèn thẳng thì không thấy.

Thứ hai, xác định cho đúng đâu là hàng thành đâu là hàng quách trước đã. Hàng thành theo ngón ngoại lên, hàng quách theo ngón giữa lên. Nhận sai hai hàng này thì con vảy teo đầu quách sẽ bị mình đọc thành teo đầu thành, và cả kết luận đi sai.

Thứ ba, đếm hàng từ gối xuống, và đếm cho cẩn thận. Với hoành không thì vị trí quan trọng hơn hình dáng, mà đếm sai mốc gối thì sai hết — chuyện này mình nhắc từ kỳ 1 lúc soi án thiên.

Thứ tư, trước khi kết luận hoành không thì loại trừ xiên đao. Nhìn cả con vảy: lệch xiên xuống cựa là xiên đao, vảy tốt. Nằm ngang mà một đầu thóp mới là hoành không.

Thứ năm, soi cả hai chân. Chuyện này đúng với mọi loại vảy, và mình đã nói kỹ ở kỳ 11 với song tam song quý.

Nội dung kỳ này mình đối chiếu từ mấy nguồn. Bản liệt kê 92 loại vảy ở chân gà chọi trên channuoithuy.com.vn, nguồn này xếp hoành không ở mục 41 với nhãn xấu, xiên đao ở mục 24 với nhãn tốt, tứ hoành khai ở mục 8 với nhãn xấu, nên nhờ nó mà gỡ được ba cái tên có chữ hoành. Bản 92 loại vảy trên mactech.com.vn, nguồn này chép câu mô tả đầy đủ nhất, có cả vế "cuối Quách nhỏ dần, nhưng không phải Xiên Đao" và vế vị trí hàng thứ tư thứ năm. Bài tổng hợp các loại vảy tốt xấu trên tintuchaytonghop247.blogspot.com, nguồn này chép đúng cùng một câu nên mình đối chiếu được rằng câu ấy là bản gốc truyền nhau, không phải một bản viết riêng. Và bản 92 loại vảy trên daga88team.wordpress.com cho phần định nghĩa hàng thành theo ngón ngoại, hàng quách theo ngón giữa. Phần so với vấn cán thì mình lấy lại từ kỳ 4 của chuyên đề này.

Hai hình trong bài do mình dựng: phần chân gà là hình vẽ tay của ban quản trị CuLu39, còn các con vảy thì mình vẽ thêm lên theo đúng mô tả trong tài liệu. Đó là hình minh hoạ, không phải ảnh chụp gà thật.

Kỳ sau mình soi vảy nhật thần. Ai có con gà mà khúc giữa cán có con vảy vắt ngang nhìn không đều, rửa sạch chân rồi chụp nghiêng ánh sáng cả hai chân gửi vào đây, mình cùng xem nó là vấn cán, hoành không hay xiên đao.