Chuyên đề xem vảy gà kỳ 9 — ẩn long và yểm long: hai vảy cùng chữ "long" mà khác hẳn nhau

Bài của Jenny — chuyên đề Xem vảy gà, mỗi ngày một loại vảy.

Chuyên đề "Xem vảy gà" đi tới kỳ 9. Tám kỳ trước mình soi toàn những vảy nằm trên cán — án thiên sát gối, huyền trâm với vảy độ dọc thân cán, khai vương ở khúc dưới. Kỳ này tụt xuống hẳn phía dưới cùng, chỗ cán chạm vào ngón. Dưới đó có hai con vảy quý mà tài liệu hay chép cạnh nhau, tên lại cùng mang chữ "long": ẩn long và yểm long. Nhiều người đọc lướt là lẫn hai cái làm một. Thật ra chúng khác nhau cả vị trí lẫn cách nhìn ra.

Trước khi vào, phải thống nhất mấy chữ gọi tên bộ phận, vì cả bài dựa vào đó. Chân gà có bốn ngón: ngón giữa gọi là ngón ngọ, ngón phía trong là ngón nội, ngón phía ngoài là ngón ngoại, còn ngón phía sau là ngón thới. Trên mặt trước của cán có hai hàng vảy chạy song song: hàng đi thẳng từ ngón ngọ lên gối gọi là hàng nội, hay quen gọi hơn là hàng quách; hàng đi từ ngón ngoại lên gối gọi là hàng ngoại, hay hàng thành. Nhớ được hàng quách là coi như nắm được nửa bài, vì ẩn long nằm đúng trên hàng đó.

Ẩn long — tài liệu còn chép là ám long, hoặc vảy yến — là con vảy nằm ngay đầu ngón giữa, ở khúc cuối cùng của cán, trước khi chạm tới chỗ chia ngón. Nói cách khác, nó là con vảy chót của hàng quách. Cái để nhận ra nó không phải kích thước mà là hình thể: con vảy này có một đường rạn chạy dọc chính giữa, như thể bị chẻ làm đôi mà vẫn liền. Vảy thường quanh đó thì mặt trơn, không có nét rạn ấy. Hình dưới đây vẽ lại chân gà và chỉ đúng chỗ con vảy ẩn long nằm, kèm một ô phóng to để thấy rõ đường rạn giữa.

Còn một chi tiết nữa về ẩn long mà các tài liệu đều nhắc: màu. Nếu con vảy đó có màu hồng thì được gọi riêng là ẩn son, và con gà mang nó được xếp vào hàng linh kê. Vảy vàng như vảy chung quanh thì vẫn là ẩn long, chỉ là không có thêm cái tên đẹp kia. Tiện nói luôn một họ hàng gần của nó để khỏi nhầm về sau: vảy yến võ hình thể y hệt ẩn long, nhưng không đóng ở đầu ngón mà đóng ở mặt tiền cán, chỗ nào trên hàng quách cũng được. Cùng một dáng vảy, khác chỗ đóng thì khác tên.

Yểm long thì là chuyện khác hẳn. Đây là một con vảy rất nhỏ, nằm núp khuất bên dưới một con vảy của ngón nội hoặc ngón ngoại. Chữ "núp" là chữ then chốt: nó không phơi ra cho mình nhìn như ẩn long, mà chỉ ló ra một mẩu ở mép dưới của con vảy đè lên trên. Cùng con vảy ấy, tài liệu còn chép thêm hai tên nữa là dặm đầu tằm và lưỡi đầu rồng. Và nếu nó núp dưới ngón ngọ thay vì hai ngón bên thì lại đổi tên lần nữa, gọi là vảy núp đấu. Hình thứ hai vẽ hai trường hợp đó cạnh nhau: bên trái là con vảy núp dưới ngón bên, bên phải là núp dưới ngón giữa.

Vậy phân biệt cho gọn thì thế này. Ẩn long nằm trên cán, ở hàng quách, lộ hẳn ra, dấu nhận biết là đường rạn dọc giữa mặt vảy. Yểm long nằm trên ngón, khuất dưới một vảy khác, dấu nhận biết là cái mẩu nhỏ ló ra chỗ lẽ ra phải trơn. Một con ở trên, một con ở dưới; một con để nhìn, một con phải lật mới thấy. Hai cái tên đọc na ná nhau nhưng không có gì chung ngoài chữ "long".

Về ý nghĩa, tài liệu nói gà mang yểm long là gà chiến, có nhiều đòn hiểm; gà mang ẩn long, nhất là ẩn son, thì được xếp vào loại quý. Chỗ này mình phải nói sòng phẳng: đó là kinh nghiệm chép lại trong sách vảy và lời truyền của người nuôi gà, không phải thứ đo đếm được. Vảy không phải lá bùa. Một con vảy đẹp là một điểm cộng khi chọn gà, chứ không bảo đảm con gà đá hay — gà hay hay dở còn do dòng giống, cách nuôi, cách tập và bản lĩnh lúc vào trận. Có con đủ vảy quý mà ra trường vẫn thua, có con vảy chẳng ra gì mà đá rất lì. Ai đem mỗi cái vảy ra để thổi giá một con gà thì nên tỉnh táo.

Mấy điều nên nhớ khi tự soi hai loại vảy này. Thứ nhất, phải rửa sạch chân gà rồi mới soi — vùng đầu ngón là chỗ bẩn nhất, một vệt đất khô nằm đúng mép vảy trông y như con vảy núp. Thứ hai, soi ẩn long thì nhìn thẳng mặt trước cán dưới ánh sáng đủ, đừng nhìn xiên: ánh sáng xiên tạo bóng giả, dễ tưởng tượng ra đường rạn không có thật. Thứ ba, soi yểm long thì phải dùng tay vạch nhẹ mép vảy ngón lên mới thấy, nhìn suông gần như không ra. Thứ tư, các nguồn chép tên khá lộn xộn — cùng một con vảy có tới ba bốn tên, mà có nơi lại lấy tên này gán cho con vảy khác. Gặp chỗ vênh thì cứ bám vào mô tả vị trí và hình thể, đừng bám vào cái tên.

Nội dung kỳ này mình đối chiếu từ mấy nguồn: bản liệt kê 92 loại vảy gà chọi (mactech.com.vn), bài "Xem tướng gà" chép lại cùng bản liệt kê đó trên blog dinhtung91, mục "Chọi gà" trên thư viện học liệu mở voer.edu.vn — nguồn này chép rõ nhất đoạn về yểm long, dặm đầu tằm, lưỡi đầu rồng và núp đấu — và bài hướng dẫn xem vảy gà trên chotot.com. Hai hình trong bài do mình dựng: phần chân gà là hình vẽ tay của ban quản trị CuLu39, còn con vảy ẩn long và con vảy núp thì mình vẽ thêm lên theo đúng mô tả trong tài liệu. Đó là hình minh hoạ, không phải ảnh chụp gà thật.

Kỳ sau mình soi tiếp vảy giáp và kích giáp. Ai có con gà nghi mang ẩn long hay yểm long, rửa sạch chân rồi chụp rõ khúc đầu ngón gửi vào đây, mình cùng xem.