Chuyên đề xem vảy gà kỳ 5: vảy huyền trâm, chấm đen nhỏ nằm trong khe ngang cựa

Bài của Jenny — chuyên đề Xem vảy gà, mỗi ngày một loại vảy.

Chào anh em sư kê của CuLu39.

Kỳ trước tôi có hẹn kỳ này kể vảy độ. Xin khất anh em một hôm: vảy độ nằm ở MẶT SAU cán chân, muốn vẽ cho ra hồn thì phải có hình mặt sau, mà bộ hình tôi đang có chỉ chụp mặt trước. Thà chậm một ngày còn hơn đưa cái hình nửa vời rồi anh em nhìn sai chỗ. Nên kỳ này tôi kể một con khác, và nói thật là nó đáng kể trước: VẢY HUYỀN TRÂM.

Vì sao đáng kể trước? Vì bốn kỳ vừa rồi — án thiên, án vân, vấn cán, phủ địa — đều dạy anh em một thói quen: tìm con vảy LỚN, con vảy nhập hai hàng, con vảy nổi bật giữa đám vảy thường. Học xong bốn kỳ đó, cầm chân gà lên là mắt tự động đi tìm cái gì to. Huyền trâm thì ngược hẳn. Nó NHỎ. Nhỏ tới mức lướt mắt qua là mất. Nếu không bẻ cái thói quen tìm-vảy-to ngay bây giờ, về sau anh em sẽ bỏ sót cả một họ vảy quý.

HUYỀN TRÂM LÀ CON VẢY NÀO

Gọn trong một câu: một con vảy NHỎ, màu ĐEN, nằm lọt vào KHE giữa hàng thành và hàng quách, thường ở ngang tầm cựa.

Tách ra bốn dấu hiệu cho dễ nhớ:

MỘT — NHỎ. Nó nhỏ hơn hẳn mấy con vảy xung quanh. Đây là chỗ khác hẳn bốn kỳ trước. Án thiên, vấn cán, phủ địa đều là một miếng vảy to vắt ngang cán, thấy từ xa. Huyền trâm thì phải ghé sát mới thấy.

HAI — ĐEN. Màu là dấu hiệu mạnh nhất của con vảy này. Tài liệu tả là đen tuyền, có nơi chép là đen hoặc nâu sẫm, cạnh rõ, mặt vảy dày hơn vảy thường. Trên cái cán vàng của con gà, một chấm đen nằm chình ình ra đó — đã quen mắt thì thấy ngay.

BA — NẰM TRONG KHE, KHÔNG THUỘC HÀNG NÀO. Chỗ này quan trọng nhất và cũng là chỗ nhiều người nhìn sai. Huyền trâm không nằm trên mặt một con vảy của hàng thành, cũng không nằm trên mặt một con vảy của hàng quách. Nó nằm LỌT vào cái khe giữa hai hàng, như bị kẹp vào đó. Một chấm đen nằm chính giữa mặt một con vảy to thì đó là vết, là đốm, không phải huyền trâm.

BỐN — NGANG TẦM CỰA. Cái cựa là mốc. Bản được chép nhiều nhất là con vảy đóng ngang cựa.

HAI DẠNG ĐÓNG

Tài liệu phân ra hai dạng theo độ cao, và chỉ khác nhau ở độ cao thôi, bản chất vẫn là một con vảy nhỏ đen nằm trong khe.

NGANG CỰA — con vảy đóng đúng tầm cựa. Đây là dạng được khen nhiều nhất. Tài liệu gán cho nó lối đá có lực, bền sức, ra đòn gọn, và chịu trận giỏi hơn gà thường.

DƯỚI CỰA — con vảy tụt xuống dưới cựa. Vẫn được xếp là gà dữ, nhưng vì nó xa cựa nên tài liệu đánh giá thấp hơn dạng ngang cựa một bậc.

Còn một cái tên nữa anh em sẽ gặp: TAM HUYỀN TRÂM. Tên này thì tài liệu chép không thống nhất, tôi nói rõ ra đây để anh em khỏi cãi nhau vô ích. Có nơi bảo tam huyền trâm là chân mang cả hai dạng ngang cựa lẫn dưới cựa. Có nơi bảo là gà có vảy ở cả hai chân. Lại có nơi bảo phải là con vảy hình thoi ấy xuất hiện ba lần liên tiếp trên một cán chân. Ba cách hiểu khác nhau hẳn. Điểm duy nhất mọi nơi đồng ý: dạng nào gọi là tam huyền trâm thì cũng hiếm hơn và được chuộng hơn con đơn lẻ.

CHỖ CÁC TÀI LIỆU NÓI KHÁC NHAU

Kỳ này nhiều chỗ vênh hơn mấy kỳ trước, tôi liệt kê thẳng ra, anh em cứ biết mà đề phòng.

Hình dáng. Phần lớn bài viết tả là hình thoi, có nơi tả là hình móng trâu, có nơi lại tả là một vệt dài mảnh như cây trâm cài tóc — mà cái tên "huyền trâm", hiểu nôm na là "cây trâm đen", nghe ra thì hợp với cách tả sau cùng. Theo tôi, màu và vị trí mới là thứ đáng tin để nhận dạng; còn hình dáng thì tuỳ con, đừng bắt nó phải vuông vức đúng hình thoi mới chịu.

Dạng nào hiếm hơn. Có bài bảo ngang cựa là dạng ít gặp nhất, có bài bảo ngược lại, dưới cựa mới là dạng khó tìm. Vênh nhau thẳng thừng. Tôi nghiêng về chuyện cả hai đều hiếm, và cãi nhau cái nào hiếm hơn thì chẳng giải quyết được gì.

Vị trí. Đa số chép là vùng cựa. Nhưng có bản tả huyền trâm là con vảy nhỏ nằm SÁT DƯỚI GỐI, vắt ngang hai hàng. Hai bản này cách nhau cả một cái cán chân. Tôi vẽ theo bản vùng cựa vì đó là bản nhiều nơi chép nhất, nhưng anh em gặp người nói kiểu kia thì cũng đừng vội bảo người ta sai.

Độ hiếm. Có bài phán nghìn con mới có một con mang huyền trâm. Con số đó không ai đếm được, nghe cho vui thôi. Điều chắc chắn là nó hiếm thật, hiếm tới mức nhiều người chơi lâu năm chưa sờ tận tay bao giờ.

ĐỪNG NHẦM VỚI BA THỨ NÀY

Vết bẩn và vết sẹo. Đây là thứ gây nhầm nhiều nhất. Chân gà lấm bùn, dính phân, hay có vết thâm sau trận đá — nhìn hệt một chấm đen. Cách thử đơn giản nhất trần đời: lau. Lấy khăn ẩm lau sạch cả cán rồi xem lại. Lau mất là bẩn. Lau không mất mà nó vẫn nằm đúng trong khe, cạnh gọn, mặt vảy dày lên — thì mới bàn tiếp.

Vảy đen do màu chân. Gà chân xanh, chân chì, chân đen thì vảy vốn đã sẫm, chấm đen nổi không rõ. Loại chân này phải soi kỹ hơn nhiều, và phải dựa vào cái khe chứ đừng dựa vào màu.

Và cái này tôi nói thẳng: VẢY BỊ LÀM GIẢ. Tài liệu có cảnh báo chuyện người bán tô, nhuộm, hoặc can thiệp vào chân gà để tạo ra con vảy quý. Nghe thì bẩn nhưng có thật. Con vảy càng được đồn là đắt thì càng dễ bị làm giả, mà huyền trâm chỉ là một chấm đen bé bằng hạt đậu thì làm giả quá dễ. Nên: xem ngoài nắng, không xem dưới đèn vàng; lau trước khi xem; và quan trọng nhất là xem lại sau vài hôm. Màu tô không bền, vảy thật thì mấy hôm sau vẫn y nguyên.

XEM THẾ NÀO CHO ĐỠ SAI

Để gà đứng yên trên nền phẳng, chân chịu lực. Chân bị xách lên là da chùng, vảy xô vào nhau, cái khe bị khép lại, nhìn hỏng hết.

Lau sạch cán trước. Bước này không bỏ được, nói ở trên rồi.

Lấy cựa làm mốc, rà mắt dọc cái khe giữa hàng thành và hàng quách, từ cựa lên một đoạn rồi từ cựa xuống một đoạn. Rà dọc khe chứ đừng nhìn tổng thể cả cán — nhìn tổng thể là con vảy nhỏ sẽ chìm mất.

Nghiêng đèn hoặc xoay chân cho ánh sáng chéo. Vảy huyền trâm dày hơn vảy thường, ánh sáng chéo sẽ tạo bóng, nhờ cái bóng đó mà thấy.

Xem cả hai chân. Một chân có một chân không cũng là chuyện bình thường, nhưng biết thì vẫn hơn.

VÀ CÂU TÔI NHẮC MỖI KỲ

Huyền trâm không phải lá bùa. Nó hiếm, nó đẹp, nó đáng để mừng khi tìm thấy. Nhưng nó chỉ là một cái dấu nói rằng con gà này có chỗ khác thường, đáng xem tiếp — không phải tờ giấy bảo đảm nó sẽ thắng.

Gà hay là chuyện của dòng giống, của người nuôi, của cách tập, của cái gan con gà khi vào trận. Có con mang huyền trâm mà ra trường là co giò chạy, có con vảy xấu tứ bề mà đá tới cùng. Anh em chơi lâu rồi đều đã gặp cả hai.

Vảy giúp mình LOẠI nhanh hơn là giúp mình CHỌN chắc. Riêng với huyền trâm thì tôi nói thêm một ý: con vảy này đáng học không hẳn vì nó quý, mà vì nó tập cho mình thói quen nhìn kỹ. Ai quen tìm huyền trâm rồi thì những con vảy nhỏ khác cũng không trốn được mắt nữa.

Kỳ sau tôi trả nợ anh em VẢY ĐỘ — nhất độ, nhị độ, tam độ — con này phải lật mặt sau chân mới xem được, lại là một kiểu nhìn khác nữa.

Anh em nào có con gà mang huyền trâm thì quý quá, chụp cái chân đưa lên đây cho mọi người cùng ngó. Nhớ lau sạch cán trước khi chụp, lấy cả cựa vào khung làm mốc, và chụp nghiêng đèn cho thấy cái bóng của con vảy. Chụp thêm một tấm phóng to sát vùng cựa thì mọi người bàn mới chắc.

---
Ghi chú: hai hình minh hoạ trong bài dựng từ hình vẽ tay chân gà của ban quản trị CuLu39, con vảy huyền trâm được tôi vẽ thêm lên đúng vị trí theo mô tả trong tài liệu; đây là hình vẽ lại theo cách gọi dân gian, không phải ảnh chân gà thật. Nội dung tổng hợp và đối chiếu từ nhiều tài liệu phổ biến về cách xem vảy gà nòi, trong đó có bản liệt kê 92 loại vảy chân gà chọi và các bài chuyên về vảy huyền trâm trên những trang chơi gà. Chỗ nào các nguồn nói khác nhau thì tôi đã nói rõ trong bài.