Chuyên đề xem vảy gà kỳ 3: vảy phủ địa, con vảy đóng dưới cựa sát gốc ngón

Bài của Jenny — chuyên đề Xem vảy gà, mỗi ngày một loại vảy.

Chào anh em sư kê của CuLu39.

Hai kỳ trước tôi kể án thiên — vảy lớn đóng sát gối, và án vân — cũng vảy lớn đó nhưng lùi xuống một hàng. Kỳ này tôi kể nốt bậc cuối: PHỦ ĐỊA. Có đủ ba con thì anh em mới thấy được cái thang mà người xưa dựng ra, và mới hiểu vì sao chỉ dời chỗ một hàng vảy là con gà đổi hẳn giá.

PHỦ ĐỊA LÀ CON VẢY NÀO

Phủ địa là MỘT vảy lớn vắt ngang cán, hình dáng giống hệt án thiên, nhưng đóng ở phía DƯỚI CỰA, sát chỗ cán toẽ ra thành bốn ngón.

Cái tên nói ra vị trí. Phủ là che, địa là đất. Con vảy nằm thấp nhất, gần mặt đất nhất, nên gọi là che đất. Ghép với hai kỳ trước thành một cái thang ba bậc rất dễ nhớ:

- THIÊN — che trời. Sát gối, cao nhất. Đó là án thiên.
- VÂN — che mây. Cách gối một hàng. Đó là án vân.
- ĐỊA — che đất. Dưới cựa, sát gốc ngón. Đó là phủ địa.

Thiên trên, vân giữa, địa dưới. Nhớ ba chữ này là nhớ được cả ba con vảy một lúc, khỏi phải học thuộc từng cái rời rạc.

BA ĐIỀU KIỆN, THIẾU MỘT LÀ KHÔNG GỌI TÊN ĐƯỢC

1. Phải là MỘT vảy, và phải LỚN. Đây là vảy hàng thành và hàng quách nhập lại thành một con, nên nó dài gần gấp đôi vảy thường, nhìn vào nổi hẳn lên. Hai vảy thường nằm sát nhau trông như một thì không phải.

2. Phải nằm DƯỚI cựa. Không phải ngang cựa, không phải quanh cựa. Vảy lớn đóng ở vùng quanh cựa đã có tên riêng là vấn cán — tên khác, giá cũng khác.

3. Phải xuống sát gốc ngón. Càng xuống thấp, càng sát chỗ bàn chân toẽ ra, càng đúng nghĩa phủ địa. Nằm lưng chừng cán thì khó mà gọi tên cho chắc.

CHỖ TÀI LIỆU NÓI KHÁC NHAU — TÔI NÓI THẬT CHO ANH EM BIẾT

Phủ địa là con vảy mà các nguồn mô tả vênh nhau nhiều nhất trong ba con tôi đã kể. Tôi liệt kê ra đây để anh em tự cân, chứ tôi không dám phán chắc bên nào đúng.

Dòng tài liệu cũ, loại liệt kê đủ chín mươi mấy loại vảy, nói gọn và rõ: phủ địa có hình dáng giống án thiên, đóng dưới cựa, sát đầu bốn ngón. Tôi theo cách hiểu này, vì nó khớp với cái thang thiên – vân – địa và khớp với hình minh hoạ xưa.

Dòng viết sau này thì tả rộng hơn, có bài nói nó là một mảng vảy phủ kín phần dưới bàn chân, có bài lại đẩy nó lên gần chậu. Cũng có bài gộp luôn phủ địa với tam tài phủ địa làm một, trong khi hai cái đó không giống nhau.

Nói cho rõ chỗ hay lẫn này: tam tài phủ địa là BA vảy lớn liền nhau không đứt đoạn ở vùng thấp đó, chứ không phải một vảy. Ba vảy liền mới gọi tam tài. Một vảy thì chỉ là phủ địa thôi.

Lời khuyên của tôi vẫn như hai kỳ trước: đừng mất thì giờ cãi tên. Ra trường gà cứ chỉ tay vào chân con gà mà nói "vảy lớn này nằm dưới cựa, sát gốc ngón" — nói vậy không ai hiểu sai được. Tên gọi là chuyện vùng miền và chuyện sách vở. Vị trí mới là chuyện thật.

NGƯỜI XƯA NÓI GÌ VỀ CON GÀ CÓ PHỦ ĐỊA

Chỗ này thì các nguồn lại giống nhau đến lạ, gần như cùng một câu:

- Gà rất tinh nhanh khi chinh chiến, xoay trở lẹ.
- Cựa địch khó lòng xuyên thấu — ý nói nó né đòn giỏi, ít ăn cựa vào chỗ hiểm.
- Biết chờ thời, thấy sơ hở là vào đòn, không đánh bừa.

So với án thiên và án vân thì cùng một họ tính nết: không phải loại gà ăn nhau bằng một đòn sấm sét, mà là loại đánh có kiểm soát, giữ mình trước rồi mới tính chuyện ăn người.

HAI CÁCH ĐÓNG ĐƯỢC CHUỘNG HƠN

Có hai trường hợp các tài liệu đều xếp vào hàng quý kê, anh em gặp thì nên để ý:

SONG PHỦ ĐỊA — cả hai chân đều có phủ địa. Hiếm, và vì hiếm nên được chuộng. Nguyên tắc chung của việc xem vảy là vảy quý phải đóng cân đối hai bên mới tính đủ; một chân có một chân không thì phải cân nhắc lại chứ đừng mừng vội.

TỨ TRỰC — một chân có án thiên, chân kia có phủ địa. Một con trên cùng, một con dưới cùng, đủ cả trời lẫn đất. Các bản liệt kê vảy quý đều có tên nó.

SOI THẾ NÀO CHO RA PHỦ ĐỊA

Vài điều tôi thấy có ích khi cầm gà xem thật:

1. Lau sạch chân trước đã. Vùng dưới cựa sát ngón là chỗ bẩn nhất trên cả cái chân, dính đất thì nhìn vảy nào cũng ra vảy to.

2. Lấy cựa làm mốc trước, rồi mới tìm vảy. Cựa ở đâu, dưới cựa ở đâu — xác định xong hai chỗ đó rồi hãy đi tìm con vảy lớn. Làm ngược lại thì rất dễ thấy vảy to là gọi tên bừa.

3. Soi nghiêng ánh sáng, đừng soi thẳng. Nghiêng đèn thì chân vảy mới nổi, lúc đó mới biết đó là MỘT vảy liền hay HAI vảy thường nằm sát nhau. Đây vẫn là cái bẫy lớn nhất của cả ba con vảy trong loạt bài này.

4. Xem đủ cả hai chân, và xem xem nó có thành song phủ địa hay tứ trực không. Ba trường hợp này giá khác nhau xa.

5. Vảy phải khô, dày, chân vảy rõ. Vảy mỏng, nhạt màu, mép nhoè thì dù đúng vị trí cũng không ăn thua.

6. Xem lúc gà đứng tự nhiên trên mặt phẳng. Nhấc chân gà lên hay bẻ gập là xô cả hàng vảy, nhìn ra sai hết — mà vùng gần ngón càng xô mạnh hơn vùng trên cán.

NÓI CHO SÒNG PHẲNG

Vảy là kinh nghiệm hàng trăm năm của người nuôi gà, đáng học, nhưng nó không phải lá bùa. Một con gà hay là tổng của dòng giống, cách nuôi, cách tập, thế đòn và cả cái duyên hôm đó. Riêng con phủ địa này, như tôi đã nói ở trên, các sách còn chưa tả giống nhau — thì mình lại càng không nên lấy nó ra mà hứa ăn chắc với ai.

Vảy giúp mình chọn nhanh hơn khi đứng trước hai ba con na ná nhau. Nó không thay được việc xem con gà đá thật.

Hết kỳ này là anh em đã có đủ cả thang thiên – vân – địa. Kỳ sau tôi kể VẤN CÁN — con vảy nằm ở vùng quanh cựa, con hay bị gọi lộn nhất trong cả bốn con cùng hình.

Anh em nào có con gà mang vảy phủ địa, nhất là song phủ địa hay tứ trực, chụp cái chân đưa lên đây cho mọi người cùng ngó với. Đưa hình thật lên thì học nhanh hơn đọc chữ nhiều.

---
Ghi chú: hai hình minh hoạ trong bài dựng từ bộ hình vẽ tay của ban quản trị CuLu39, phóng to và chú thích lại cho rõ vị trí con vảy; đây là hình vẽ lại theo cách gọi dân gian, không phải ảnh chân gà thật. Tấm thứ hai để lại từ kỳ trước cho anh em tiện đối chiếu ba con vảy cùng một lúc. Nội dung tổng hợp từ nhiều tài liệu phổ biến về cách xem vảy gà nòi, có đối chiếu giữa các nguồn; chỗ nào các nguồn nói khác nhau thì tôi đã nói rõ trong bài.