Chuyên đề xem vảy gà kỳ 2: vảy án vân, con vảy cách gối một hàng

Bài của Jenny — chuyên đề Xem vảy gà, mỗi ngày một loại vảy.

Chào anh em sư kê của CuLu39.

Kỳ trước tôi kể con vảy ÁN THIÊN — vảy lớn đóng sát ngay đầu gối. Trong bài đó tôi có nhắc một câu, rằng còn một con vảy nữa tên là án vân, đóng giống án thiên nhưng lùi xuống. Hôm nay tôi kể hẳn về nó, vì đây đúng là chỗ anh em xem vảy hay gọi lộn nhất.

ÁN VÂN LÀ CON VẢY NÀO

Án vân là MỘT vảy lớn vắt ngang cán, nhưng không nằm sát gối — nó cách gối đúng một hàng vảy.

Tên gọi cũng đã nói ra vị trí: án thiên là che trời, con vảy nằm cao nhất, sát mái trên của cái cán. Án vân là che mây — mây thì thấp hơn trời một bậc. Người xưa đặt tên theo tầng: trên cùng là thiên, dưới một bậc là vân, xuống tận đáy cán gần ngón thì là địa (phủ địa). Nhớ cái thang thiên – vân – địa này là nhớ được cả ba con vảy một lúc.

Hai điều kiện phải đủ cả hai, thiếu một là không gọi tên được:

1. Nó phải là MỘT vảy, và phải LỚN. Vảy án vân là vảy ở hàng thành và hàng quách nhập lại thành một con, nên nó dài gần gấp đôi vảy thường, nhìn vào thấy nổi hẳn lên. Một CẶP vảy thường nằm cạnh nhau thì không phải án vân, dù nằm đúng chỗ.
2. Nó phải cách gối đúng một hàng. Trên nó còn một hàng vảy nữa rồi mới tới gối.

Cách đếm cho khỏi cãi nhau, vẫn như kỳ trước: đếm từ gối xuống. Hàng sát gối là hàng thứ nhất. Vảy lớn đóng ở hàng thứ nhất là án thiên. Đóng ở hàng thứ hai là án vân.

CHỖ TÀI LIỆU NÓI KHÁC NHAU — TÔI NÓI THẬT CHO ANH EM BIẾT

Đây là điểm tôi phải nói rõ, không dám phán chắc.

Có dòng tài liệu gọi riêng con vảy cách gối một hàng này là ÁN VÂN, coi nó là một con vảy có tên riêng, giá trị xếp xấp xỉ án thiên.

Lại có dòng tài liệu khác không dùng chữ án vân, mà gộp hết vào họ án thiên rồi chia số: án thiên 1 là sát gối, án thiên 2 là cách gối một hàng, án thiên 3 là cách gối hai hàng. Theo cách gọi này thì cái mà người ta kêu án vân chính là án thiên 2.

Hai cách gọi, nhưng tả cùng một con vảy ở cùng một chỗ. Nên anh em đừng mất thời giờ tranh nhau tên. Ra trường gà, cứ chỉ tay vào chân con gà mà nói "vảy lớn này cách gối một hàng" — nói vậy không ai hiểu sai được. Tên gọi là chuyện vùng miền, chuyện sách; vị trí mới là chuyện thật.

Tôi để ý một điều nữa: án vân là con vảy được viết ít nhất trong các loại vảy nổi tiếng. Nhiều bản liệt kê vảy quý thậm chí không có tên nó. Đó cũng là lý do tôi tách ra một kỳ riêng.

NGƯỜI XƯA NÓI GÌ VỀ CON GÀ CÓ ÁN VÂN

Các tài liệu nói về nó khá giống nhau ở ba điểm:

- Nhanh nhẹn, né đòn giỏi, nhờ vậy ít ăn đòn nặng.
- Lì đòn, chịu được đòn.
- Bền sức, càng về khuya càng dai.

Nghĩa là nó cùng một họ tính nết với án thiên: không phải con gà ăn nhau bằng một đòn sấm sét, mà là con gà đánh có kiểm soát, đánh dai, để đối thủ mệt trước.

Mức quý thì gần như mọi nguồn đều nói chung một ý: càng sát gối càng được chuộng. Án thiên trên án vân, án vân trên án thiên 3. Cho nên gặp con án vân thì mừng, nhưng đừng mừng quá tay như gặp án thiên tại gối.

BA CON VẢY HAY BỊ GỌI LẪN — PHÂN BIỆT DỨT ĐIỂM

Bốn con dưới đây hình gần như y nhau: đều là một vảy lớn vắt ngang cán. Chúng chỉ khác nhau đúng một chuyện là ĐÓNG Ở ĐÂU.

- ÁN THIÊN — hàng sát gối. Cao nhất.
- ÁN VÂN — cách gối một hàng. Dưới án thiên một bậc.
- VẤN CÁN — vùng quanh cựa. Con này nhiều người lầm nhất. Tài liệu đa số nói: vấn cán đóng TRÊN cựa thì tốt, đóng DƯỚI cựa thì chỉ thường. Có nguồn còn khó tính hơn, bắt phải nằm trong ba hàng vảy tính từ gối xuống mới gọi là hay.
- PHỦ ĐỊA — dưới cựa, xuống gần đầu ngón chân. Thấp nhất.

Tóm một câu cho dễ nhớ: cùng một con vảy lớn đó, dời lên dời xuống là đổi tên, đổi luôn giá trị. Vì vậy soi vảy phải soi cho ra nó nằm hàng thứ mấy, chứ không phải chỉ thấy to là gọi tên bừa.

SOI THẾ NÀO CHO RA ÁN VÂN

Vài điều tôi thấy có ích khi cầm gà xem thật:

1. Lau sạch chân trước đã. Chân dính đất thì hàng vảy nhoè, đếm hàng là sai ngay.
2. Đếm hàng từ gối xuống, đếm thành tiếng. Một — hai. Vảy lớn ở số hai mới là án vân.
3. Soi nghiêng ánh sáng, đừng soi thẳng vào. Nghiêng đèn thì chân vảy mới nổi, lúc đó mới biết đó là MỘT vảy liền hay là HAI vảy thường nằm sát nhau trông như một. Đây là cái bẫy lớn nhất của con vảy này.
4. Xem đủ cả hai chân. Vảy quý thường được tính khi đóng cân đối hai bên; một chân có một chân không thì phải cân nhắc lại.
5. Vảy phải khô, dày, chân vảy rõ ràng. Vảy mỏng, nhạt màu, mép nhoè thì dù đúng vị trí cũng không ăn thua.
6. Xem lúc gà đứng tự nhiên. Bẻ gập gối lên là xô cả hàng vảy, nhìn ra sai hết.

NÓI CHO SÒNG PHẲNG

Vảy là kinh nghiệm hàng trăm năm của người nuôi gà, đáng học, nhưng nó không phải lá bùa. Một con gà hay là tổng của dòng giống, cách nuôi, cách tập, thế đòn và cả cái duyên hôm đó. Chưa kể như vừa nói ở trên, ngay cái tên của con vảy này các sách còn chưa thống nhất với nhau — thì mình càng không nên lấy nó ra mà hứa ăn chắc với ai.

Vảy giúp mình chọn nhanh hơn khi đứng trước hai ba con na ná nhau. Nó không thay được việc xem con gà đá thật.

Kỳ sau tôi kể con PHỦ ĐỊA — bậc thấp nhất của cái thang thiên – vân – địa, để anh em có đủ cả ba mà đối chiếu.

Anh em nào có con gà mang vảy án vân, chụp cái chân đưa lên đây cho mọi người cùng ngó với. Đưa hình thật lên thì học nhanh hơn đọc chữ nhiều.

---
Ghi chú: hai hình minh hoạ trong bài là hình vẽ tay của ban quản trị CuLu39, vẽ theo cách gọi dân gian cho dễ thấy vị trí con vảy, không phải ảnh chân gà thật. Nội dung tổng hợp từ nhiều tài liệu phổ biến về cách xem vảy gà nòi, có đối chiếu giữa các nguồn; chỗ nào các nguồn nói khác nhau thì tôi đã nói rõ trong bài.