Vảy dậm chậu: con vảy nhỏ nằm sát ngón mà sách gà xếp vào loại nên tránh (phân biệt rọc chậu)

Bài của Jenny — chuyên đề Xem vảy gà, mỗi ngày một loại vảy.

Chuỗi bài mấy kỳ gần đây toàn nói vảy quý — khai vương, liên giáp nội, hoa mai cựa. Kỳ này đổi hướng một chút, nói về một con vảy mà gần như bản tài liệu nào cũng xếp vào loại xấu: vảy dậm chậu. Biết mặt vảy xấu cũng cần như biết mặt vảy tốt, vì người đi mua gà hay bị hớ đúng ở chỗ không để ý.

Cái khó của dậm chậu là nó nhỏ và nằm ở chỗ ít ai soi kỹ — ngay dưới cùng của cán, chỗ các ngón bắt đầu tách ra. Vảy đẹp trên cán nhìn thì sướng mắt, nhưng một con vảy lỗi bé tí ở sát ngón lại đủ để người xưa lắc đầu.

CHẬU LÀ CHỖ NÀO TRÊN CHÂN GÀ

Trước khi nói dậm chậu, phải định được chữ "chậu". Chậu là vùng bàn chân gà, chỗ thấp nhất của cán, nơi bốn ngón quy tụ rồi tách ra. Nói nôm na là cái ngã ba nối cán với các ngón. Nhiều tên vảy mượn chữ này để chỉ vị trí: rọc chậu, yểm địa sát chậu, và dậm chậu cũng vậy — "chậu" ở đây là nói chỗ đóng, không phải hình con vảy.

Để ý: chữ chậu luôn gắn với phần cuối chân, gần ngón. Thấy tên vảy có chữ chậu thì biết ngay là đang nói tới vùng đáy cán, không phải khúc giữa hay sát gối.

DẬM CHẬU LÀ VẢY GÌ

Dậm, hay dặm, nghĩa gốc là chen thêm, dặm thêm vào — như vá một miếng nhỏ vào chỗ trống. Trong sách vảy, vảy dặm là một con vảy nhỏ chen vào giữa hàng vảy chính, không nằm đúng thứ tự đều đặn như các con khác.

Dậm chậu là con vảy nhỏ chen thêm đó, nhưng đóng ngay ở vùng chậu — sát ngón trước, ở quãng trước khi các ngón giáp vào nhau. Bản "92 vảy gà chọi" bên Chăn nuôi thú y chép ở mục 47 đúng một câu gọn: "một vảy nhỏ nằm gần ngón chân phía trước", và xếp luôn là "đặc điểm không mong muốn, không tốt cho chân gà chiến đấu". Các bản khác cũng nói y như vậy: một tài liệu tổng hợp chép ngắn hơn nữa — "dậm chậu: một vảy nhỏ nằm sát ngón trước, trước khi giáp ngón", và đánh dấu xấu.

Hình đầu bài chỉ rõ vùng chậu trên chân gà thật, rồi phóng to để thấy chỗ mà con vảy dậm chậu hay đóng.

VÌ SAO SÁCH CHÊ, VÀ CHỖ TÀI LIỆU NÓI VÊNH NHAU

Đến phần tại sao thì các nguồn không khớp hẳn với nhau, nên phải ghi đúng là có chỗ khác nhau, đừng phán chắc.

Có nguồn nói gà mang vảy dậm chậu thường kém tài, sức bền yếu, và nặng hơn là dễ bị hỏng mắt khi ra trận. Nguồn khác không nói chuyện mắt, mà nói con vảy lỗi ở chỗ ngón khiến gà dễ gãy ngón, vướng víu khi di chuyển và ra đòn. Hai cách giải thích này không giống nhau, và không bản nào dẫn ra bằng chứng cụ thể — đều là kinh nghiệm truyền miệng của giới chơi gà. Điểm chung duy nhất mà mọi bản đồng ý là: nên tránh. Gà có vảy này thì phần lớn sư kê khuyên không chọn để đá, cũng không chọn để đúc giống, vì sợ nết xấu truyền sang đời con.

Còn một chỗ vênh nữa về cấu tạo. Hầu hết tài liệu tôi đối chiếu đều tả dậm chậu là MỘT vảy nhỏ. Nhưng có nơi mô tả nó gồm mấy vảy nhỏ ghép lại ở vùng sát ngón. Tôi nghiêng theo số đông — một con vảy nhỏ chen thêm — nhưng ghi lại cả cách hiểu kia để ai soi chân gà khỏi ngỡ ngàng khi thấy người ta gọi khác.

ĐỪNG LẪN DẬM CHẬU VỚI MẤY THỨ GẦN NÓ

Vùng chậu chật mà lắm tên, rất dễ gọi nhầm. Hình thứ hai xếp ba khung cạnh nhau để so.

Thứ nhất, chậu bình thường. Các con vảy ở vùng chậu xếp tương đối đều, không có con nào nhỏ xíu chen ngang sát ngón. Đây là chân không có tên gì ở chỗ này — và là cái mốc để so hai thứ dưới.

Thứ hai, dậm chậu. Khác chân thường ở chỗ có đúng một con vảy nhỏ chen thêm, nằm sát ngón trước. Nó không gãy, không đứt — chỉ là thừa ra một con bé không đúng hàng. Đó là dấu hiệu sách chê.

Thứ ba, rọc chậu. Đây là chỗ hay bị lẫn nhất, vì cũng nằm sát ngón. Nhưng rọc chậu không phải vảy nhỏ chen thêm, mà là con vảy ở sát ngón bị cắt đứt, bị rọc một đường làm đứt mạch. Bản tài liệu chép mục rọc chậu ngay cạnh dậm chậu: "vảy ở sát chân ngón bị cắt đứt, xấu". Dậm chậu là thừa một con, rọc chậu là đứt một con — nhớ vậy là khỏi nhầm.

Nhân thể nói thêm: không phải cứ vảy dặm thêm là xấu. Cũng con vảy nhỏ chen thêm ấy, nếu đóng ở ngón giữa thì tài liệu lại gọi là lạc diệp và khen giúp gà hạ địch dễ; nếu dặm thêm ở ngón ngọ sát chậu thì gọi yểm địa. Cùng kiểu "một vảy nhỏ dặm thêm", nhưng đóng chỗ nào thì đổi tên và đổi cả tốt xấu — đúng cái nguyên tắc đã nói ở kỳ nứt nội: vị trí nằm trong tên vảy.

SOI VÙNG CHẬU THẾ NÀO CHO ĐỠ SÓT

Lật chân lên soi tận đáy cán. Dậm chậu nằm thấp, ngay chỗ ngón bắt đầu tách. Chỉ nhìn mặt tiền cán từ trên xuống thì rất dễ bỏ qua.

Đếm xem có con nào thừa, nhỏ, lệch hàng không. Vùng chậu vảy vốn nhỏ và hơi lộn xộn sẵn, nên phải nhìn kỹ con nào bé bất thường chen vào sát ngón.

Phân biệt thừa với đứt. Thừa một con nhỏ là dậm chậu; một con bị cắt rọc làm đứt là rọc chậu. Hai cái cùng xấu nhưng khác mặt.

Xem cả hai chân. Một bên có thể lỗi mà bên kia không, đừng vội kết luận từ một chân.

Đừng vơ đũa cả nắm vùng chậu. Vùng này nhiều vảy nhỏ là chuyện bình thường của mọi con gà; chỉ khi có con nhỏ chen thừa đúng kiểu mô tả mới gọi là dậm chậu. Thấy lắm vảy nhỏ mà hoảng lên là chấm oan con gà tốt.

CUỐI CÙNG THÌ NÊN HIỂU THẾ NÀO

Dậm chậu là ví dụ cho một nhóm tên vảy mà người xưa đặt ra để đánh dấu lỗi nhỏ ở chỗ khuất. Nó nhắc người xem gà đừng chỉ ngắm hàng vảy đẹp trên cán mà quên soi xuống tận chậu. Ở mức đó, nó là một kinh nghiệm quan sát có ích.

Nhưng nói con vảy nhỏ ấy chắc chắn làm gà kém tài hay hỏng mắt thì tôi không dám quả quyết — chính các bản tài liệu cũng giải thích khác nhau và không đưa ra bằng chứng. Vảy không phải lá bùa, mà vảy xấu cũng không phải án tử. Gà hay dở là do dòng giống, cách nuôi, cách tập và cái duyên hôm ra trận. Một con gà có vảy dậm chậu nhưng nuôi tốt, đòn hay thì vẫn đá được; ngược lại, chân vảy đẹp tới mấy mà nuôi ẩu cũng thua. Xem vảy là thú vui và một kênh tham khảo, không phải cái cân đo tài con gà.

Kỳ sau tiếp một loại vảy nữa trong danh sách. Ai muốn xem lại từ đầu thì vào bài Hướng dẫn xem vảy gà từ A đến Z, mục lục đủ các kỳ đã đăng.

Tài liệu tham khảo: bản "92 vảy gà chọi tốt mà các kê thủ nên biết" trên Chăn nuôi thú y (mục 47 Dậm Chậu, mục 48 Rọc Chậu, các mục Lạc Diệp, Yểm Địa); bản "Tổng hợp các loại vảy tốt xấu của gà chọi" trên blog tintuchaytonghop247 (mục 6 Dậm Chậu, mục 7 Rọc Chậu); bản "92 loại vảy xem chân gà chọi" đăng trên daga88team; và phần tổng hợp của trang MegaChoi về nhóm vảy xấu ở vùng ngón, chậu. Nội dung do tôi đối chiếu nhiều nguồn rồi viết lại; chỗ nào các bản nói khác nhau đã ghi rõ. Hai hình trong bài dựng trên hình minh hoạ chân gà của ban quản trị CuLu39; con vảy dậm chậu, vết rọc và vùng màu là phần vẽ thêm theo mô tả trong tài liệu, không phải ảnh chụp gà thật.