Vảy bản phủ là vảy gì: con vảy vấn hình lưỡi rìu, đầu nhỏ ở hàng thành đuôi to ở hàng quách

Bài của Jenny — chuyên đề Xem vảy gà, mỗi ngày một loại vảy.

Kỳ trước tôi xuống phần ngón để nói về ngón chúa. Kỳ này quay lại cán, và quay lại đúng một họ vảy mà chuyên đề đã mở từ kỳ 4 nhưng chưa đóng: họ vảy vấn — những con vảy lớn vắt ngang cán chân.

Trong họ đó tôi đã kể ba con. Vấn cán ở kỳ 4: con vảy đều hai đầu. Hoành không ở kỳ 12: cùng con vảy ấy nhưng cuối phía hàng quách teo nhỏ dần, và bị sách dán nhãn xấu. Xiên đao thì tôi nhắc tới trong kỳ 12 như cái bẫy nhận dạng: con vảy nằm nghiêng, chĩa xéo xuống cựa, và được khen.

Bản phủ là con thứ tư, và theo tôi là con thú vị nhất trong cả bốn. Vì nó là tấm gương soi ngược của hoành không.

BẢN PHỦ LÀ CON VẢY NÀO

Bản liệt kê 92 loại vảy chép câu này, và tôi gặp đúng chữ ấy trên hai bản khác nhau nên dẫn nguyên văn:

"Vảy vấn mà đầu nhỏ đuôi to hình như luỡi búa (rìu) đầu ở hàng thành đuôi ở hàng quách thì đó là bản phủ rất hay ăn đuợc kích giáp hay yểm long."

Câu này gói bốn việc, tôi tách ra từng việc.

Thứ nhất, "vảy vấn". Nghĩa là bản phủ không phải một họ vảy riêng. Nó là một con vảy vấn — một con vảy lớn vắt ngang cán, do vảy hàng thành và vảy hàng quách nhập lại thành một con dài, nên nhìn vào nổi hẳn lên so với chung quanh. Đây là kiểu vảy mà chuyên đề đã soi suốt từ kỳ 1: án thiên, phủ địa, vấn cán đều thuộc kiểu này.

Nhắc lại hai cái tên hàng cho anh em mới đọc, vì kỳ này không nắm thì đọc trật hết. Đứng đối diện con gà, nhìn mặt tiền cán, chân có hai dãy vảy chạy song song từ ngón lên gối. Dãy theo ngón ngoại đi lên là hàng ngoại, tên chữ là hàng thành. Dãy theo ngón giữa — ngón chúa, kỳ trước tôi vừa kể — đi lên là hàng nội, tên chữ là hàng quách.

Thứ hai, "đầu nhỏ đuôi to". Con vảy không đều. Một đầu hẹp, một đầu bè ra.

Thứ ba, và đây là chỗ quan trọng nhất của cả kỳ: "đầu ở hàng thành đuôi ở hàng quách". Tức là chiều phình được chỉ rõ. Phía hàng thành — phía ngón ngoại — là đầu nhỏ. Càng chạy sang phía hàng quách, phía ngón giữa, con vảy càng bè rộng ra, tới cuối thì to hẳn.

Thứ tư, hình dáng: "như lưỡi búa (rìu)". Một bản khác chép gọn hơn, "hình như cây rìu". Nghĩ tới cái rìu bổ củi thì ra ngay: chỗ tra cán thì thuôn, lưỡi thì bè ra. Con vảy này đúng cái dáng đó, úp ngang trên cán chân gà, lưỡi hướng vào phía trong.

Hình đầu bài tôi dựng đúng ba trường hợp đặt cạnh nhau trên cùng một khúc cán, để anh em so bằng mắt: vấn cán đều hai đầu, bản phủ nhỏ ở thành bè ra ở quách, hoành không thì ngược lại, dày ở thành mà teo dần về quách.

CÁI TÊN: "PHỦ" ĐÂY KHÔNG PHẢI "PHỦ" CỦA PHỦ ĐỊA

Chỗ này tôi phải nói riêng một đoạn, vì nó là cái bẫy chữ nghĩa dễ dính nhất của kỳ này, và chính tôi lúc đi tra tài liệu đã thấy nhiều nơi dính.

Chữ "phủ" trong bản phủ là cái rìu, cái búa. Bản phủ nghĩa là cái rìu bản — rìu lưỡi rộng. Tên gọi tả thẳng hình con vảy, không có nghĩa bóng nào.

Chữ "phủ" trong phủ địa — con vảy tôi kể ở kỳ 3 — là phủ xuống, trùm xuống. Phủ địa là trùm xuống đất, nói về con vảy lớn nằm dưới cựa sát gốc bốn ngón.

Hai chữ "phủ" đồng âm mà khác nghĩa hoàn toàn, và hai con vảy nằm hai chỗ khác nhau trên chân: bản phủ ở khúc cán, phủ địa ở dưới cùng. Lúc tôi gõ tìm "vảy bản phủ", có công cụ tra cứu trả về luôn bài nói về phủ địa và còn nói thẳng là nó đoán tôi gõ nhầm. Nếu máy lẫn được thì người cũng lẫn được. Anh em nghe ai nói "vảy phủ" mà không nói rõ chữ nào thì hỏi lại: rìu, hay trùm xuống đất.

Cùng họ chữ "phủ" là rìu còn một cái tên nữa trong bản liệt kê: song phủ đao. Con đó khác hẳn — hai con vảy ở hàng quách đóng ngay cựa, sát nhau, hai đầu nhọn chỉ thẳng vào cựa. Không phải vảy vấn, không phải bản phủ. Chỉ chung nhau cái chữ mượn tên vũ khí.

TẤM GƯƠNG SOI NGƯỢC VỚI HOÀNH KHÔNG

Đây là phần tôi thấy đáng giá nhất khi đặt hai kỳ cạnh nhau, nên tôi để nguyên văn hai câu tài liệu sát nhau cho anh em tự đọc.

Bản phủ: "đầu nhỏ đuôi to... đầu ở hàng thành đuôi ở hàng quách... rất hay".

Hoành không: "Tựa như Vấn Cán, quấn từ hàng Thành qua hàng Quách, cuối Quách nhỏ dần, nhưng không phải Xiên Đao."

Hai con vảy cùng một gốc: đều là vảy vấn, đều vắt ngang cán, đều KHÔNG đều hai đầu. Khác nhau đúng một chuyện — chiều phình.

To ra về phía hàng quách thì sách khen, gọi là bản phủ.
Teo lại về phía hàng quách thì sách chê, gọi là hoành không.

Tôi phải nói rõ: cái luật gọn một câu ở trên là CÁCH TÔI ĐỌC hai câu tài liệu đặt cạnh nhau, không phải câu nào trong tài liệu viết ra như vậy. Không bản nào tôi đọc được chịu đặt hai con này bên nhau để so. Nhưng chữ nghĩa thì rành rành, và tôi nghĩ đây là cách nhớ hữu dụng nhất cho người mới: với con vảy vấn không đều, hãy nhìn xem nó bè ra hay thóp lại ở phía ngón giữa. Chiều phình quyết định tên gọi, và tên gọi quyết định tốt xấu.

Chuyện này cũng là lý do cái bẫy của kỳ này nguy hơn nhiều kỳ khác. Ở kỳ 12 gọi lộn hoành không thành xiên đao thì sai từ vảy xấu sang vảy tốt. Còn ở đây, chỉ cần nhận lộn hàng thành với hàng quách — nhận lộn hai dãy vảy với nhau thôi — là con bản phủ thành con hoành không và ngược lại. Cùng một con vảy trên cùng một chân gà, đọc ngược hai hàng là đổi hẳn từ khen sang chê. Không phải đọc sai sách, mà là đọc ngược cái chân.

Cho nên việc đầu tiên khi soi kỳ này không phải tìm con vảy. Là xác định cho chắc đâu là hàng thành đâu là hàng quách.

"ĂN ĐƯỢC KÍCH GIÁP HAY YỂM LONG" NGHĨA LÀ GÌ

Vế cuối của câu tài liệu nói bản phủ "rất hay, ăn được kích giáp hay yểm long". Chữ "ăn" ở đây không phải ăn uống. Trong lối nói của giới chơi gà, ăn được là trị được, thắng được — nói về con gà mang vảy này gặp con gà mang vảy kia thì thường thắng.

Kích giáp tôi đã kể ở kỳ 10: vảy tựa như quấn cán, cách gối chừng bốn hàng vảy, được xếp vào hàng tướng kê. Yểm long tôi kể ở kỳ 9: con vảy núp dưới vảy ngón, ở vùng đầu ngón.

Nghĩa là tài liệu không chỉ khen bản phủ chung chung. Nó khen theo kiểu khắc chế: con vảy này đặt cạnh hai con vảy vốn đã được coi là quý thì vẫn trên tay. Trong bản liệt kê 92 loại, lối khen bằng khắc chế như vậy không nhiều, nên bản phủ được xếp khá cao dù phần mô tả rất ngắn.

Nhưng tôi phải nói sòng phẳng ba chuyện.

Một, không bản nào giải thích VÌ SAO ăn được. Không nói đòn gì, không nói thế nào, không nói trận nào. Chỉ chép lại kết luận.

Hai, chuyện vảy khắc vảy là một quy ước truyền miệng của giới chơi gà, không phải điều kiểm chứng được. Hai con gà vào trận thì thắng thua do đòn, do sức, do gan, do cái duyên hôm đó — chứ không có cơ chế nào để con vảy bên này trị con vảy bên kia.

Ba, một bản chép "ăn được kích giáp hay yểm long", bản khác chỉ chép gọn "có khả năng ăn được kích giáp", bỏ mất yểm long. Chi tiết nhỏ nhưng tôi ghi lại để anh em biết các bản không khít nhau.

CHỖ ĐÓNG: TÀI LIỆU KHÔNG NÓI, VÀ TÔI KHÔNG BỊA

Suốt chuyên đề, cứ con vảy nào tôi cũng cố chỉ ra chỗ đóng, vì vị trí thường quan trọng hơn hình dáng. Riêng bản phủ thì tôi phải nói thật: các bản liệt kê KHÔNG cho vị trí.

Hoành không có mốc hẳn hoi — "đóng từ hàng thứ 5 trở xuống, thứ 4 trở lên thì được". Vấn cán cũng có luật — "nếu trên cựa thì không tốt, nếu vấn 3 vảy sát đầu gối thì tốt, từ bốn vảy tuyệt đối không nên dùng". Bản phủ thì chỉ tả hình, hết. Không số hàng, không mốc cựa, không nói mấy con là vừa.

Suy theo họ vảy thì bản phủ là một con vảy vấn, nên cái luật của vấn cán lẽ ra áp vào được: đóng cao, lệch về gần gối thì chuộng; xuống ngang cựa hay dưới cựa thì không. Tôi thấy suy như vậy là hợp lý và tôi sẽ soi theo hướng đó. Nhưng tôi nói rõ đây là suy luận của tôi từ việc nó thuộc họ vảy vấn, không phải tài liệu viết ra. Chuyện này có thật sự đúng hay không thì tôi không biết, và tôi không muốn thêm một câu không có nguồn vào chuyên đề rồi vài năm sau có người đi chép lại như thể đó là sách.

HAI CHỖ TÀI LIỆU NÓI KHÁC NHAU

Kỳ nào tôi cũng để riêng một mục cho chuyện này, kỳ này có hai chỗ.

CHỖ VÊNH THỨ NHẤT: có trang tả bản phủ khác hoàn toàn.

Tôi gặp một trang viết riêng một bài về vảy bản phủ, tả nó là vảy "to bản, đều đặn, và ôm sát chân", nằm "bắt đầu từ khu vực cựa, kéo dài dọc theo chân gà xuống tới các ngón chân", mặt hơi bóng mịn, xếp gọn không chồng chéo.

Bản tả này ngược hẳn bản liệt kê 92 loại ở hai điểm cốt tử. Bản liệt kê nói ĐẦU NHỎ ĐUÔI TO — tức là cố tình KHÔNG đều; trang kia lại lấy "đều đặn" làm dấu nhận dạng. Bản liệt kê nói đây là MỘT con vảy vấn vắt ngang cán; trang kia nói nó là cả một vùng vảy chạy từ cựa xuống ngón.

Thêm nữa, chính trang đó ở mục phân biệt lại tả vấn cán là vảy "nhỏ và mảnh hơn" — mà vấn cán thì mọi bản khác đều tả là con vảy LỚN, dài gần gấp đôi vảy thường. Một bài mà tự nói ngược cả hai chỗ thì tôi không dựa vào được.

Tôi đoán chuyện xảy ra thế này: chữ "bản" trong bản phủ bị hiểu thành "to bản", rồi cả bài được viết tiếp từ cách hiểu đó. Nhưng "bản" ở đây là bản của lưỡi rìu, nằm trong cả cụm "bản phủ", không phải tính từ tả con vảy. Đây là chuyện tôi gặp lặp lại suốt chuyên đề: nhiều bài trên mạng viết ra từ cái tên chứ không từ tài liệu, nên cứ đọc được là thấy trôi chảy mà tra lại thì rỗng. Anh em soi vảy nên lấy bản liệt kê cũ làm gốc, bài mạng chỉ để tham khảo.

CHỖ VÊNH THỨ HAI: "bản phủ kích giáp" không phải bản phủ.

Cùng bản liệt kê có một mục khác, mục ẩn địa, chép: "Một vảy ẩn dưới vảy Phủ Địa, còn gọi là Bản Phủ Kích Giáp."

Đọc kỹ: đây là con vảy núp dưới vảy phủ địa, tức ở DƯỚI CỰA, sát gốc ngón — hoàn toàn không phải khúc cán. Vậy mà nó cũng mang chữ "bản phủ" trong tên.

Cho nên trong sách vảy, "bản phủ" đứng một mình là con vảy vấn hình rìu ở khúc cán, còn "bản phủ kích giáp" là tên khác của ẩn địa, ở vùng ngón. Hai chuyện. Nghe người ta nói "gà này có bản phủ" mà không hỏi chỗ đóng thì rất dễ bàn trật nhau.

Có một bài còn dặn thêm: bản phủ kích giáp xuất hiện mà hàng độ với hàng kẽm không đều thì không nên xài. Hai hàng này nằm mặt sau và mặt trong cán — hàng độ chạy từ cựa lên gối, hàng kẽm nằm giữa hàng hậu và hàng độ, theo tài liệu thì phải song song với hàng độ và dài hơn, lên tận gối mới tốt. Tôi chép lại lời dặn đó vì nó nhắc đúng một điều: không con vảy quý nào đứng một mình mà thành gà hay, bộ vảy phải nhất quán.

SOI THẾ NÀO CHO RA BẢN PHỦ

Xác định hàng thành và hàng quách TRƯỚC, luôn luôn. Hàng thành theo ngón ngoại lên, hàng quách theo ngón giữa lên. Kỳ này nhận lộn hai hàng là đổi hẳn kết luận từ vảy khen sang vảy chê, như tôi đã nói ở trên. Chưa chắc hai hàng thì chưa gọi tên.

Rửa sạch chân, soi nghiêng ánh sáng. Chuyện bề ngang hai đầu con vảy chênh nhau bao nhiêu là chi tiết nhỏ. Chân bẩn hay soi đèn thẳng chính diện thì mặt vảy loá, không đọc ra được chiều phình.

Xác nhận đó là MỘT con vảy, không phải hai con nằm sát. Vẫn là cái bẫy cũ của cả họ vảy vấn, tôi nhắc từ kỳ 1 tới giờ: nghiêng đèn thì chân vảy mới nổi, lúc đó mới thấy nó liền một khối hay là hai con vảy thường ghép lại trông như một.

So bề ngang hai đầu, đừng tin cảm giác. Nhìn đầu phía thành và đầu phía quách, ước xem đầu nào rộng hơn và rộng hơn rõ hay chỉ nhúc nhích. Chênh ít thì đó vẫn là vấn cán bình thường; bản phủ và hoành không đều là những con chênh thấy rõ bằng mắt.

Loại trừ xiên đao. Xem cả con vảy nằm ngang hay nằm nghiêng. Lệch xiên chĩa xuống cựa là xiên đao, chuyện khác. Bản phủ nằm ngang, chỉ khác nhau bề ngang hai đầu.

Lấy cựa làm mốc rồi đếm hàng từ gối xuống. Tài liệu không cho mốc vị trí của bản phủ, nhưng anh em cứ ghi lại con số hàng. Mô tả "con vảy hình rìu ở hàng thứ ba từ gối xuống, trên cựa" thì ai nghe cũng hiểu, không cần tranh tên.

Soi cả hai chân. Vảy quý đóng cân đối hai bên mới tính đủ. Một chân có một chân không thì đừng mừng vội.

Để gà đứng tự nhiên trên mặt phẳng. Nhấc chân lên hay bẻ gập là xô cả hàng vảy, mà kỳ này phải đọc chiều phình, vảy bị xô là đọc trật.

CUỐI CÙNG THÌ NÊN HIỂU THẾ NÀO

Bản phủ là mảnh ghép còn thiếu của họ vảy vấn. Bốn con cùng một dáng gốc, khác nhau ở chỗ con vảy ấy đều hay lệch, và lệch theo chiều nào: vấn cán đều hai đầu, bản phủ bè ra phía quách, hoành không thóp về phía quách, xiên đao thì cả con nằm nghiêng chĩa vào cựa. Nắm bốn con này là nắm gần hết chuyện vảy lớn vắt ngang cán — phần mà người mới học xem vảy hay rối nhất.

Còn chuyện con gà có bản phủ thì đá hay tới đâu, tôi không dám quả quyết. Phần mô tả của nó trong tài liệu rất ngắn, lời khen thì mạnh nhưng không kèm bằng chứng nào, và ngay cái vị trí đóng các bản cũng không chép. Vảy không phải lá bùa. Gà hay hay dở là do dòng giống, cách nuôi, cách tập, sức chịu đòn và bản lĩnh lúc vào trận. Tôi đã thấy người bỏ con gà tốt vì một con vảy nhìn không thuận mắt, và thấy người đổ tiền vào con gà đầy vảy quý mà vào trận thì thua. Xem vảy là thú vui và một kênh tham khảo lúc đứng trước hai ba con na ná nhau, không phải cái cân đo tài con gà.

Kỳ sau tôi tiếp một loại vảy nữa trong danh sách. Ai muốn xem lại từ đầu thì vào bài Hướng dẫn xem vảy gà từ A đến Z, mục lục đủ các kỳ đã đăng.

Anh em nào có con gà mà khúc giữa cán có con vảy vắt ngang nhìn không đều, rửa sạch chân rồi chụp nghiêng ánh sáng cả hai chân gửi vào đây. Nhớ chụp thấy cả cựa và cả bốn ngón trong khung — có cựa làm mốc, có ngón để biết đâu là hàng thành đâu là hàng quách, thì mọi người mới bàn được nó là vấn cán, bản phủ hay hoành không.

Tài liệu tham khảo: bản "Cách xem chân và vảy gà chọi — 92 loại vảy ở chân gà chọi" trên Mactech Việt Nam (mục 43 bản phủ, mục 40 hoành không, mục 27 xiên đao, mục 4 vấn cán, mục 39 ẩn địa, mục 68 song phủ đao, mục 92 kích giáp, và phần giới thiệu hàng độ với hàng kẽm); bài "Tổng hợp các loại vảy tốt xấu của gà chọi" trên tintuchaytonghop247.blogspot.com, chép đúng cùng câu bản phủ nên nhờ nó tôi biết câu ấy là bản truyền nhau chứ không phải một trang viết riêng; bản "92 vảy gà chọi tốt mà các kê thủ nên biết" trên channuoithuy.com.vn, xếp bản phủ ở mục 44 và chép gọn hơn, chỉ nói ăn được kích giáp; và một bài viết riêng về vảy bản phủ trên một trang tin, bài này tả khác hẳn nên tôi đưa vào mục chỗ vênh chứ không dùng làm nguồn. Phần so sánh với vấn cán, hoành không, xiên đao, kích giáp, yểm long, phủ địa thì lấy lại từ các kỳ 3, 4, 9, 10 và 12 của chuyên đề này. Nội dung do tôi đối chiếu rồi viết lại; chỗ nào các bản nói khác nhau, hoặc chỗ nào là tôi suy luận chứ không phải tài liệu chép, tôi đã ghi rõ trong bài. Hai hình trong bài dựng trên hình minh hoạ chân gà của ban quản trị CuLu39; con vảy, vùng màu và chú thích là phần vẽ thêm theo mô tả trong tài liệu, không phải ảnh chụp gà thật.