Vảy chỉ nguyệt (nguyệt ám chỉ) là gì: đường chỉ mảnh như sợi chỉ vắt ngang sát gối chân gà

Bài của Jenny — chuyên đề Xem vảy gà, mỗi ngày một loại vảy.

Trong chuyên đề này tôi đã đi qua hơn hai mươi loại vảy, và gần như cái nào cũng là một CON VẢY: một miếng sừng có bờ, có mép, nhìn vào thấy hẳn một khối. Kỳ này khác. Lần này thứ phải tìm không phải một con vảy mà là MỘT ĐƯỜNG CHỈ — mảnh như sợi chỉ khâu, nằm vắt ngang sát ngay dưới gối, uốn cong như một mảnh trăng lưỡi liềm.

Người ta hay gõ tìm nó bằng hai chữ "chỉ nguyệt". Sách thì gọi là "ám chỉ", hoặc đầy đủ hơn là "nguyệt ám chỉ", và có bản còn chép thêm một tên nữa: "chỉ nguyệt anh". Ba bốn cái tên cho cùng một thứ — chuyện quen của sách vảy gà.

Tôi viết kỳ này vì nó là một trường hợp đặc biệt dễ bỏ sót. Vảy án thiên ở kỳ 1 cũng đóng sát gối, nhưng án thiên là một con vảy LỚN, cầm chân gà lên là thấy ngay. Còn nguyệt ám chỉ thì mảnh tới mức ai không biết mà tìm sẽ nhìn xuyên qua nó, tưởng là một nếp da hay một vết xước.

CHỈ NGUYỆT LÀ GÌ, THEO SÁCH

Nguồn gốc của tên này là Đạo kê diễn nghĩa, hồi 9, câu 130: "Còn như ám chỉ ra tia độc đòn." Chỉ một câu lục bát, nhưng phần bình giải của bản tôi đọc tả khá rõ: ám chỉ tức là nguyệt ám chỉ; đó là một đường chỉ nhỏ xíu quấn ngang sát gối, đi từ hàng Quách qua hàng Thành, hình như ánh trăng lưỡi liềm. Bản này nói thêm rằng vài danh sư cho là gà có chỉ ấy rất may độ, và còn gọi nó là chỉ nguyệt anh.

Mổ từng chữ ra thì được bốn điều kiện, và cả bốn đều phải có:

Thứ nhất, nó là một ĐƯỜNG CHỈ, không phải một con vảy. Mảnh, không có cái bề dày của một miếng vảy.

Thứ hai, nó QUẤN NGANG — nằm ngang chân, không chạy dọc, không chéo xuống.

Thứ ba, nó đóng SÁT GỐI. Đây là mốc vị trí, và là chỗ dễ loại trừ nhất. Rời khỏi vùng sát gối là tài liệu gọi tên khác.

Thứ tư, nó đi TỪ HÀNG QUÁCH SANG HÀNG THÀNH, tức là từ hàng vảy phía ngón giữa vắt sang hàng vảy phía ngón ngoại, và trong khi vắt thì cong lên thành hình lưỡi liềm. Cái cong ấy chính là chữ "nguyệt" trong tên.

Về vị trí sát gối, ai đã đọc kỳ 1 thì thấy ngay chỗ này: sách chia cán gà làm hai nửa, nửa gần gối gọi là Thiên, nửa gần chậu gọi là Địa. Nguyệt ám chỉ, án thiên, án vân đều nằm ở nửa Thiên. Khác nhau là cái gì nằm ở đó: án thiên là một con vảy vấn lớn đóng ngang ngay gối, còn nguyệt ám chỉ là một đường chỉ mảnh. Cùng một chỗ, hai hạng kích thước hoàn toàn khác.

Dưới đây là hình chỉ vị trí vùng sát gối và dáng đường chỉ hình lưỡi liềm vắt từ hàng quách sang hàng thành.

BA BẢN TÀI LIỆU NÓI KHÁC NHAU CHỖ NÀO

Đây là phần tôi muốn nói thật kỹ, vì kỳ này ba bản tôi đọc không bản nào trùng hẳn bản nào.

Bản bình giải Đạo kê diễn nghĩa, như vừa dẫn: MỘT đường chỉ, nhỏ xíu, quấn ngang sát gối, từ Quách qua Thành, hình trăng lưỡi liềm.

Bản thứ hai là một bài trên báo mạng Infonet (VietnamNet), trong loạt bài xem vảy chân gà. Bài này tả: "Là những vảy sát dưới gối từ hàng nội quấn ngang hàng ngoại, hình dạng nhỏ bé đều giống sợi chỉ." Chiều đi thì khớp với Đạo kê — hàng nội là hàng quách, hàng ngoại là hàng thành, vẫn là từ quách sang thành. Nhưng chữ dùng khác: bản này nói NHỮNG VẢY nhỏ bé giống sợi chỉ, số nhiều, chứ không phải một đường chỉ. Nghe thì na ná, mà khi cầm chân gà lên soi thì hai cách tả dẫn tới hai thứ khác nhau: một là một vạch liền mạch, hai là một dãy vảy li ti xếp hàng.

Bài này còn thêm một câu mà tôi thú thật là đọc không chắc: "Nhưng chỉ có 2 hàng từ gối trở xuống là tới nó thì vảy này gọi nguyệt ám chỉ." Tôi hiểu theo nghĩa khả dĩ nhất là đường chỉ ấy phải đóng cao, trong khoảng hai hàng vảy đầu tính từ gối xuống, chứ không phải xuống thấp hơn. Nhưng không bản nào khác có câu này để đối chiếu, nên tôi ghi lại nguyên văn và nói rõ đó là cách tôi đọc, chứ không dám bảo là ý tác giả.

Bản thứ ba là bản "92 loại vảy ở chân gà chọi" trên Mactech Việt Nam, xếp nguyệt ám chỉ ở mục 71. Bản này tả gọn nhất, và cũng mất nhiều chi tiết nhất: "loại vảy nhỏ cuộn quanh khu vực gối". Hết. Không có chiều quách sang thành, không có hình lưỡi liềm, và dùng chữ "cuộn quanh" nghe như quấn giáp một vòng quanh gối — một hình ảnh khác hẳn với đường chỉ vắt một đoạn mà hai bản kia tả.

Và còn một chuyện nữa, đáng ghi: bản "92 vảy gà chọi" trên Chăn nuôi thú y — bản tôi đã dùng làm nguồn chính cho nhiều kỳ trước — KHÔNG CÓ mục này. Nó đi thẳng từ vấn án hoành khai sang song phủ đao, bỏ hẳn nguyệt ám chỉ, nên số mục của nó lệch một so với bản Mactech từ đó trở đi. Hai trang cùng mang tên "92 loại" mà danh sách không giống nhau. Nói vậy để anh em đừng tin con số 92 là một bảng cố định; nó là cách gọi chung, mỗi người chép mỗi khác.

Tóm lại chỗ vênh: cả ba bản thống nhất ở VỊ TRÍ (sát gối) và ở chữ "chỉ" (mảnh như sợi chỉ). Vênh ở chỗ nó là một đường liền hay một dãy vảy nhỏ, và vênh ở chỗ nó vắt một đoạn từ quách sang thành hay cuộn giáp một vòng.

ĐỪNG LẪN VỚI BA CON VẢY SAU

Chỗ dễ sai của kỳ này không phải nhận ra đường chỉ, mà là gọi tên nó. Có ba thứ ngay cạnh dễ bị gom lẫn vào.

Án thiên — cùng chỗ, khác hạng. Án thiên là một con vảy VẤN LỚN đóng ngang ngay gối, một miếng sừng to vắt hết bề ngang cán. Nguyệt ám chỉ là một đường chỉ mảnh ở cùng vùng ấy. Một con gà có thể có cả hai, và có cả hai thì càng phải nói rõ ra, chứ đừng gộp thành một tên.

Vấn cán — cùng dáng vắt ngang, khác chỗ và khác cỡ. Vấn cán là một con vảy dài vấn ngang quản, cũng đi từ hàng thành sang hàng quách, nhưng tài liệu đặt nó từ hàng vảy thứ tư trở xuống và trên cựa, tức là ở khúc giữa cán, không phải sát gối. Và vấn cán là một con vảy, dày và thấy rõ, chứ không mảnh như sợi chỉ. Cả họ vảy vấn tôi đã kể ở kỳ 4 và kỳ 22.

Nguyệt tà — cùng chữ "nguyệt", khác hẳn mọi thứ còn lại. Đây là cái bẫy tên dễ dính nhất kỳ này, vì nghe cũng có chữ nguyệt, cũng tả hình trăng. Nhưng nguyệt tà đóng DƯỚI CỰA, không phải sát gối; nó nằm CHÉO — cao bên hàng thành, thấp bên hàng quách, chĩa xuống cựa — chứ không nằm ngang; và nó là một con vảy, không phải một đường chỉ. Tài liệu còn gọi nó là xuyên đao, có nơi gọi trễ giáp, và nhiều người nói ba tên đó là một thứ. Nghĩa là: thấy chữ "nguyệt" thì phải xem NGAY vị trí. Sát gối và nằm ngang thì mới là chỉ nguyệt; dưới cựa và nằm chéo thì đó là chuyện khác hoàn toàn.

Hình dưới đây đặt ba thứ cạnh nhau cho dễ phân biệt: con vảy lớn án thiên sát gối, đường chỉ mảnh nguyệt ám chỉ cũng sát gối, và con vảy chéo nguyệt tà ở dưới cựa.

Nhân nói chuyện tên có chữ "nguyệt", xin ghi thêm một cái nữa để đủ bộ: nguyệt phủ. Theo bản tôi đọc, đó là hai vảy vấn đóng ngay cựa, loe rộng ra như đầu búa rìu. Nó thuộc họ vảy vấn ở khúc cựa, cùng một mạch với bản phủ ở kỳ 22, chứ không liên quan gì tới đường chỉ sát gối của kỳ này. Lại một lần nữa: trong sách vảy gà, cái tên không nói hết, phải hỏi "đóng ở đâu".

TÀI LIỆU KHEN GÀ NÀY THẾ NÀO, VÀ NÊN TIN TỚI ĐÂU

Cả ba bản đều khen, nhưng khen theo ba kiểu.

Đạo kê diễn nghĩa gói trong năm chữ "ra tia độc đòn" — tức là đòn độc, đòn hiểm. Phần bình giải còn thêm một câu ví von cho vui, rằng đòn ấy "na ná như phép Nhất Dương Chỉ của nhà họ Đoàn" — một câu mượn truyện võ hiệp, nghe thì thú nhưng rõ ràng không phải một mô tả đo đếm được. Bản này cũng nói "theo một vài danh sư thì gà có chỉ này rất may độ" — chính tác giả đã rào trước là nghe từ vài người, chứ không phải lời chung của sách.

Bài Infonet nói mạnh hơn: gà này luôn đá từ hai ba đòn trở lên, đối phương trúng nhẹ thì về vườn, nặng thì bỏ mạng. Mactech nói gà tấn công liên tục làm đối thủ suy kiệt.

Ba cách khen, không bản nào kèm một bằng chứng nào. Không có con gà cụ thể, không có trận cụ thể, không có ai nói đã soi bao nhiêu con mà thấy đúng bao nhiêu lần. Đây là chỗ tôi muốn nói thẳng, vì nó đúng cho cả chuyên đề chứ không riêng kỳ này: lời khen trong sách vảy là lời truyền, không phải số liệu.

Có một điểm tôi để ý và thấy nên nghĩ thêm. Cả ba bản đều nhấn chuyện nó RẤT HIẾM. Một thứ rất hiếm thì rất ít người từng thấy, mà càng ít người thấy thì lời khen càng dễ phóng lên, vì không ai có đủ ví dụ để bác lại. Cái vòng ấy không chứng minh lời khen là sai, nhưng nó giải thích vì sao vảy càng hiếm thì lời tả càng oai. Nên đọc với liều lượng ấy.

SOI THẾ NÀO CHO ĐỠ SAI

Rửa sạch chân và soi NGHIÊNG ánh sáng. Kỳ này quan trọng hơn mọi kỳ trước. Một đường chỉ mảnh thì chỉ nổi lên khi ánh sáng đi xiên; soi đèn thẳng chính diện là mặt vảy loá, đường chỉ mất tăm. Chân bẩn thì khỏi bàn — một vết đất kẻ ngang cũng giống y nó.

Loại trừ nếp da và vết xước trước khi mừng. Vùng sát gối là chỗ chân gà gập, da ở đó có nếp tự nhiên, và gà nào đi bờ bụi cũng có vài vết xước ngang. Cách phân biệt: đường chỉ thật đi theo bờ các con vảy, bắt từ hàng quách và kết ở hàng thành, có đầu có cuối rõ ràng; nếp da và vết xước thì cắt bừa qua mặt vảy, không ăn theo bờ vảy nào.

Xác định hàng thành và hàng quách trước, rồi mới nói chiều. Nhắc lại cho những ai mới đọc chuyên đề: hàng thành là hàng vảy lớn mặt tiền theo ngón ngoại lên, hàng quách là hàng theo ngón giữa lên. Chiều "từ quách sang thành" chỉ có nghĩa khi đã cắm được hai cái mốc đó. Nhận lộn hai hàng là mô tả ngược.

Đếm hàng từ gối xuống và ghi lại con số. Thay vì tranh nhau cái tên, cứ nói "đường chỉ mảnh vắt ngang ở khoảng hàng thứ nhất, thứ hai từ gối xuống" thì ai nghe cũng hiểu, và đúng với mốc mà bản Infonet nêu.

Xem cả hai chân. Luật chung của mọi vảy quý: đóng cân đối hai bên mới tính đủ. Một chân có, một chân không thì ghi nhận vậy, đừng mừng vội.

Để gà đứng tự nhiên trên mặt phẳng. Nhấc chân lên hay bẻ gập là xô cả vùng gối — mà kỳ này phải đọc đúng một vùng nhỏ sát gối, vảy bị xô thì đọc trật.

Và đừng cố tìm cho ra. Đây là lời thật: vảy càng hiếm thì mắt người soi càng dễ tự vẽ ra nó. Vùng sát gối con gà nào cũng có nếp, có bờ, có bóng. Nếu phải nghiêng đèn mười lần mới "thấy" được một lần thì câu trả lời là không có.

CUỐI CÙNG THÌ NÊN HIỂU THẾ NÀO

Chỉ nguyệt dạy một điều mà hơn hai mươi kỳ trước chưa dạy được: trên chân gà, không phải cái gì có tên cũng là một con vảy. Có những cái tên chỉ một ĐƯỜNG — một vạch mảnh chạy trên bờ các con vảy. Nắm được chuyện đó thì về sau đọc sách vảy đỡ lẫn hẳn, vì trong bảng tên còn vài cái nữa cùng loại: những đường nứt, những đường rạn, những vạch chỉ.

Còn chuyện con gà có chỉ nguyệt thì đá hay tới đâu, tôi không dám quả quyết. Tài liệu tả nó rất ngắn, ba bản vênh nhau ngay ở chỗ nó là một đường hay một dãy vảy, lời khen thì mạnh mà không bản nào kèm bằng chứng. Vảy không phải lá bùa. Gà hay hay dở là do dòng giống, cách nuôi, cách tập, sức chịu đòn và bản lĩnh lúc vào trận. Tôi đã thấy người bỏ con gà tốt vì một con vảy nhìn không thuận mắt, và thấy người đổ tiền vào con gà đầy vảy quý mà vào trận thì thua. Xem vảy là thú vui và một kênh tham khảo lúc đứng trước hai ba con na ná nhau, không phải cái cân đo tài con gà.

Kỳ sau tôi tiếp một loại vảy nữa trong danh sách. Ai muốn xem lại từ đầu thì vào bài Hướng dẫn xem vảy gà từ A đến Z, mục lục đủ các kỳ đã đăng.

Anh em nào soi chân gà mà thấy ở vùng sát gối có một vạch mảnh vắt ngang, rửa sạch chân rồi chụp NGHIÊNG ánh sáng cả hai chân gửi vào đây. Nhớ lấy cả gối và cả bốn ngón vào khung — có gối làm mốc để biết là sát gối, có ngón để biết đâu hàng thành đâu hàng quách, thì mọi người mới bàn được nó là chỉ nguyệt hay chỉ là một nếp da.

Tài liệu tham khảo: bản bình giải "Đạo kê diễn nghĩa" (hồi 9, câu 130 "Còn như ám chỉ ra tia độc đòn", kèm phần giải nghĩa nguyệt ám chỉ và tên gọi chỉ nguyệt anh; cùng bản này cho mục án thiên ở câu 155, mục vấn cán, mục nguyệt tà và nguyệt phủ) đăng trên blog Ganoi.club; bài "Cách chọn gà chọi đá hay, xem vảy chân gà độc" của tác giả Ngọc Khánh trên Infonet (VietnamNet), mục Nguyệt ám chỉ; bản "Cách xem chân và vảy gà chọi — 92 loại vảy ở chân gà chọi" trên Mactech Việt Nam, mục 71 Nguyệt ám chỉ; và bản "92 vảy gà chọi tốt mà các kê thủ nên biết" trên Chăn nuôi thú y — bản này KHÔNG có mục nguyệt ám chỉ, tôi dẫn ra để nói rõ chỗ hai bản "92 loại" lệch nhau. Phần so sánh với án thiên, vấn cán, nguyệt tà, bản phủ lấy lại từ các kỳ 1, 4 và 22 của chuyên đề này. Nội dung do tôi đối chiếu rồi viết lại; chỗ nào các bản nói khác nhau, hoặc chỗ nào là tôi suy luận chứ không phải tài liệu chép, tôi đã ghi rõ trong bài. Hai hình trong bài dựng trên hình minh hoạ chân gà của ban quản trị CuLu39; đường chỉ, con vảy, vùng màu và chú thích là phần vẽ thêm theo mô tả trong tài liệu, không phải ảnh chụp gà thật.