Hàng hậu là gì: hàng vảy mặt sau chân gà mà sách xưa xếp trên cả mặt tiền

Bài của Jenny — chuyên đề Xem vảy gà, mỗi ngày một loại vảy.

Hai mươi bốn kỳ vừa rồi của chuyên đề này gần như kỳ nào cũng soi MẶT TRƯỚC chân gà. Án thiên, vấn cán, liên giáp, bản phủ, chỉ nguyệt — tất cả đều nằm ở mặt tiền, chỗ hàng thành với hàng quách. Kỳ này tôi lật chân gà lại, soi mặt sau.

Và tôi lật nó lại vì một câu trong sách làm tôi phải dừng lại đọc hai lần. Bản bình giải Đạo kê diễn nghĩa viết thế này: các sư kê nhiều kinh nghiệm cho rằng hàng vảy quan trọng bậc nhất không phải hàng vảy tiền phía trước, mà chính là hàng vảy hậu phía sau — tiền hư thì còn gỡ gạc được, chứ hậu hỏng thì không dùng được nữa.

Nếu câu đó đúng, thì hai mươi bốn kỳ trước của tôi mới chỉ soi phần phụ. Phần chính nằm ở đây.

HÀNG HẬU LÀ HÀNG NÀO

Trước hết phải định vị cho rõ, vì mặt sau và mặt trong chân gà có tới bốn hàng vảy chạy song song, và người mới xem rất hay gọi lộn.

Bản 92 loại vảy trên Mactech có một đoạn mở đầu liệt kê đủ cả bảy hàng trên một cái chân. Mặt tiền thì ai cũng biết rồi: theo ngón giữa đi thẳng lên gối là hàng Nội, còn gọi hàng Quách; theo ngón ngoại đi lên là hàng Ngoại, còn gọi hàng Thành; theo ngón thới đi lên là hàng Thới. Bốn hàng còn lại nằm ở mặt sau và mặt trong:

Hàng Hậu — một hàng vảy LỚN ở mặt sau chân.

Hàng Độ — chạy từ cựa lên gối.

Hàng Kẽm — nằm giữa hàng Hậu và hàng Độ, phía mặt trong, cũng từ cựa lên gối.

Hàng Biên — hàng vảy nhỏ lăn tăn nằm giữa hàng Ngoại và hàng Hậu, dài từ gối xuống.

Nhìn vào đó thì thấy hàng hậu là hàng ngoài cùng ở phía sau, và cái đặc điểm để nhận nó không phải vị trí mà là KÍCH THƯỚC: nó là hàng vảy to nhất trong mấy hàng mặt sau. Hàng kẽm, hàng biên đều nhỏ hơn hẳn. Cầm chân gà xoay nửa vòng, hàng vảy to bản nhất đập vào mắt ở mặt sau chính là nó.

Chỗ này đáng dừng một nhịp, vì hàng hậu dễ bị lẫn với hai hàng kia. Ai đã đọc kỳ 7 về vảy độ thì nhớ hàng độ và hàng kẽm, hai hàng ấy đi song song từ cựa lên gối và sách xét chúng như một cặp. Ai đã đọc kỳ 15 về độc biên thì nhớ hàng biên là hàng vảy nhỏ li ti chạy ở rìa. Ba hàng đó nằm quanh hàng hậu nhưng không phải nó. Sách Mactech còn có một câu cảnh báo đúng vào chỗ này: nếu hàng độ và hàng hậu lấn hết chỗ, lấn tới mức không còn chỗ cho hàng kẽm, thì chân ấy xấu, rất khó ăn độ — mà muốn thấy được chuyện "không còn chỗ cho hàng kẽm" thì trước tiên phải phân biệt được ba hàng.

Còn hàng hậu chạy dài tới đâu thì ba bản tôi đọc nói hơi khác nhau, và tôi để riêng xuống dưới.

Dưới đây là hình chỉ vị trí hàng hậu ở mặt sau chân gà, kèm khung phóng to cho thấy một hàng hậu đạt chuẩn trông ra sao.

HÀNG HẬU ĐẠT THÌ TRÔNG THẾ NÀO

Cái tên sách đặt cho một hàng hậu đạt là NO HẬU. Bản Mactech xếp nó ở mục 86 và tả: hàng hậu từ gối không bị chia đôi hay chia ba vảy, xuống đến cựa vẫn to và rõ ràng; gà này thắng trận bền bỉ, tám phần là gà hay.

Tôi mổ câu đó ra thành những điều kiện rời để dễ soi:

Một, LIỀN HÀNG. Từ gối xuống chỉ có một hàng, không tách thành hai, không đứt quãng giữa chừng.

Hai, VẢY KHÔNG CHIA ĐÔI. Từng con vảy một phải nguyên vẹn, không có con nào nứt ra làm hai mảnh.

Ba, TO VÀ RÕ SUỐT CHIỀU DÀI. Đây là chỗ nhiều người bỏ qua. Hàng hậu đoạn trên thường to, cái đáng xem là đoạn DƯỚI: xuống tới cựa nó còn to và rõ không, hay teo nhỏ lăn tăn đi.

Bốn, XUỐNG QUÁ CỰA. Điều này không nằm trong mục 86 mà nằm ở chỗ khác: cả Mactech lẫn bản bình giải Đạo kê, khi giảng vảy Tam Vinh, đều lấy ba hàng Độ – Biên – Hậu làm thước, và riêng với hàng hậu thì đòi "hậu phải xuống quá cựa".

Bản bình giải Đạo kê nói gọn hơn mà cũng đủ ý: một con gà tốt phải có hàng vảy hậu no tròn và đều đặn từ chậu đến gối.

Ở đây có một chi tiết tên gọi đáng ghi. Bản "92 vảy gà chọi" trên Chăn nuôi thú y cũng có mục này, xếp ngay vị trí số 1 của danh sách, mô tả gần như y hệt — hàng hậu không bị chia ra, rõ ràng, gà hay và thắng trận bền bỉ — nhưng gọi tên nó là NỞ HẬU, chứ không phải NO HẬU. Một chữ khác nhau. Tôi nghiêng về chữ "no" là bản gốc, vì bản Đạo kê dùng đúng chữ ấy khi tả — "no tròn" — và chữ "no" ở đây nghĩa là đầy đặn, cùng họ với "no nê", "vảy no", là cách sách vảy gà vẫn dùng. Nhưng đây là cách tôi đọc, không phải điều bản nào chép ra; ai gặp chữ "nở hậu" ở đâu thì biết là đang nói cùng một thứ.

CHUYỆN MƯỜI BỐN VẢY

Trong đoạn mở đầu của bản Mactech có một câu rất gọn: "Hậu phải từ 14 vảy đổ lên mới tốt."

Đây là con số duy nhất trong cả kỳ này, nên tôi phải nói rõ nó đứng ở đâu. Bản Chăn nuôi thú y cũng chép lại y con số ấy, nhưng hai bản này chép chung một mạch văn — nguyên đoạn mở đầu của chúng gần như trùng nhau từng câu — nên tôi coi đó là MỘT nguồn nói, không phải hai. Còn bản bình giải Đạo kê diễn nghĩa, bản tả hàng hậu kỹ nhất và đề cao hàng hậu nhất, thì không đặt mốc số nào cả. Nó chỉ nói "no tròn và đều đặn từ chậu đến gối".

Đây đúng là tình huống tôi đã gặp ở kỳ 21 với mốc "19 vảy ở ngón chúa": một con số nghe rất chắc, nhưng chỉ một mạch tài liệu nêu ra, và không kèm lý do vì sao là con số đó chứ không phải con số khác. Tôi ghi lại để anh em biết có mốc ấy tồn tại, và ghi luôn rằng nó mỏng. Đếm được 14 vảy trở lên thì mừng, đếm ra 13 thì đừng vội bỏ con gà — hãy xem bốn điều kiện ở trên trước, chúng mới là phần ba bản đều đồng ý.

VẢY HẬU ÚP LÊN HAY ÚP XUỐNG — CHỖ VÊNH NẶNG NHẤT KỲ NÀY

Phần này là phần tôi thấy rối nhất khi đọc, nên tôi trình bày từng bản một rồi mới nói tôi hiểu thế nào.

Vảy hậu, cũng như mọi vảy trên chân gà, xếp chồng lên nhau như ngói lợp, và có một chiều: mép của con vảy này đè lên hay nằm dưới con vảy kế tiếp. Sách gọi chiều ấy là "úp lên" hay "úp xuống".

Bản Mactech, trong đoạn mở đầu, nói về hàng hậu đúng cách: hàng hậu phải cùng xếp lên mới đúng cách, tránh vảy lên vảy xuống, tránh chia đôi chia ba; gà có hàng hậu thật đúng cách như thế đã tám phần mười hay rồi. Nghĩa là: chiều bình thường và được khen là tất cả cùng úp LÊN, và cái bị chê là lộn xộn — con lên con xuống.

Rồi ngay sau đó, cùng một đoạn, bản ấy viết tiếp: một nửa hậu úp xuống, một nửa úp lên, trái lại nó thêm hay, đôi chân đều thì khá lắm, gọi là BÁN PHẢN HẬU.

Và ở mục 89, bản ấy lại có vảy PHẢN HẬU: hàng hậu thường úp lên, trái lại phản hậu úp xuống; những quý kê mới có đường tài này.

Ba câu đó của cùng một bản, đặt cạnh nhau, cho ra một bộ luật thế này: cùng úp lên = đúng cách, khen; úp xuống hết = phản hậu, quý kê; nửa trên nửa dưới mỗi nửa một chiều = bán phản hậu, cũng khen; còn con lên con xuống không theo quy luật nào = chê. Đọc như vậy thì ba câu không chửi nhau, vì cái bị chê là sự LỘN XỘN, chứ không phải chiều úp xuống. Nhưng tôi phải nói thẳng: cách đọc gom ba câu lại thành một luật như thế là CÁCH TÔI ĐỌC, không bản nào chép ra vậy. Bản gốc chỉ để ba câu nằm rời nhau trong cùng một trang.

Và bản thứ hai thì nói ngược hẳn. Bản Chăn nuôi thú y, mục 90, tả phản hậu vỏn vẹn một câu: "Gà có hàng hậu uốn lên. Đây là đặc điểm độc đáo của gà."

Uốn LÊN. Trong khi bản Mactech nói rõ hàng hậu thường đã úp lên rồi, và phản hậu là cái úp XUỐNG. Hai bản nói ngược chiều nhau.

Chỗ này tôi nghiêng hẳn về bản Mactech, vì một lý do nằm ngay trong cái tên: chữ "phản" nghĩa là ngược. Một con vảy chỉ được gọi là "phản hậu" khi nó ngược với hàng hậu thông thường. Nếu hàng hậu thông thường đã úp lên, mà phản hậu cũng úp lên, thì cái tên không còn nghĩa gì — và cũng không còn gì để phân biệt với một hàng hậu bình thường. Thêm nữa, bản Mactech còn có thêm vảy "bán phản hậu" đi kèm thành một bộ ba mạch lạc, còn bản kia thì không có. Nhưng đây vẫn là tôi lập luận, không phải tài liệu phân xử; ai cầm con gà thật thì cứ tả ra chiều úp của nó, đừng vội gắn tên.

BA LỖI CỦA HÀNG HẬU

Nếu no hậu là đạt, thì sách kê ra mấy kiểu hỏng, và chúng gần nhau tới mức dễ gọi lộn.

Hình dưới đây đặt cạnh nhau bốn kiểu hàng hậu để dễ so: một hàng đạt chuẩn, và ba kiểu hỏng là kém hậu, thất hậu, khai hậu.

KÉM HẬU. Mactech mục 87: hàng hậu từ gối chia đôi, xuống chưa đến cựa đã nhỏ lăn tăn; gà này không nên dùng. Bản Chăn nuôi thú y, mục 10, tả giống hệt.

THẤT HẬU. Mactech mục 88: hàng hậu từ gối xuống chia 2 hàng hoặc không liền mạch; gà này cũng không nên dùng. Bản Chăn nuôi thú y mục 92 tả y như vậy.

Đọc hai mục ấy cạnh nhau thì thấy ngay chúng chồng lên nhau: cả hai đều có chuyện "từ gối chia đôi". Cái duy nhất tách chúng ra là ĐOẠN DƯỚI: kém hậu thì hàng vảy teo nhỏ lăn tăn trước khi tới cựa, còn thất hậu thì tách thành hai hàng hẳn hoặc đứt mạch. Nói cách khác, kém hậu là hỏng vì YẾU DẦN, thất hậu là hỏng vì MẤT HÀNG. Hai chữ "kém" và "thất" cũng gợi đúng vậy — kém là không đủ, thất là mất. Đây lại là cách tôi đọc để phân biệt hai mục viết quá giống nhau, không phải câu nào trong sách.

Đáng chú ý là bản bình giải Đạo kê chỉ nhắc một trong hai, và nhắc bằng một câu lục bát ở câu 35: "Đừng cho thất hậu bản lườn." Chỉ có thất hậu, không có kém hậu. Vế sau của câu là "bản lườn" — tức lườn tam bản, một tật ở xương lườn chứ chẳng liên quan gì tới chân. Người xưa gộp hai tật khác hẳn nhau vào một câu thơ, chắc vì cùng là thứ "thấy là bỏ". Bản này cũng không tả thất hậu ra sao, mà chỉ cấm dùng — rồi dành cả đoạn bình giải để nói hàng hậu quan trọng tới mức nào.

KHAI HẬU. Mactech mục 15: một trong những vảy Hậu bị nứt ra, vỡ đôi; gà này không tốt — ngoại trừ mặt tiền có vảy vấn cán thì vẫn dùng được. Lưu ý chỗ này khác hai lỗi trên: kém hậu và thất hậu nói về CẢ HÀNG, còn khai hậu nói về MỘT CON VẢY trong hàng bị nứt. Ai đã đọc kỳ 19 về nứt nội thì nhận ra ngay họ hàng: cùng là một đường nứt trên thân vảy, nhưng nứt ở hàng quách gọi bàng khai, nứt ở hàng thành gọi khai tiền, còn nứt ở hàng hậu thì gọi khai hậu.

Bản Chăn nuôi thú y, mục 91, chép lại mục này nhưng thêm vào một chữ không có ở bản kia: "một trong BỐN vảy Hậu bị nứt ra". Bốn vảy hậu. Trong khi chính bản ấy, ở đoạn dưới, lại chép mốc hàng hậu tốt phải có từ 14 vảy trở lên. Mười bốn vảy mà chọn ra "bốn vảy hậu" thì bốn cái nào? Không bản nào nói. Tôi cho đây là lỗi chép thêm, và ghi ra để ai đọc trúng bản đó khỏi đi tìm bốn con vảy không tồn tại.

CÁI NGOẠI LỆ ĐẸP NHẤT: HẬU NỨT MÀ LẠI QUÝ

Khai hậu bị chê, nhưng có đúng một trường hợp nó lật ngược thành gà quý, và trường hợp ấy nổi tiếng tới mức thành câu cửa miệng.

Bản Mactech chép: đường Quách có một vảy nứt ra chia làm hai, đồng thời đường Hậu lại có một vảy khai ra rõ rệt, gà ấy là gà hay, gọi là BỂ BIÊN KHAI HẬU — và đặt hẳn một cái tít cho nó: "Bể biên khai hậu là cậu gà nòi."

Tôi đã viết về vảy này ở kỳ 14, nhưng khi ấy nhìn từ phía hàng biên. Kỳ này nhìn từ phía hàng hậu, và phát hiện thêm một chuyện về cái tên.

Bản bình giải Đạo kê diễn nghĩa dẫn nguyên câu thơ gốc, câu 21–22: "Thêm rằng bể hậu khai biên, là tiên giáng xuống cậu tên gà nòi."

BỂ HẬU KHAI BIÊN. Ngược hẳn thứ tự với cái tên quen thuộc. Người bình giải biết chỗ này, và xử lý nó thẳng thắn: có sách chép "bể biên khai hậu" là cậu gà nòi; bể hay khai thì cũng giống nhau; đường Quách và đường Hậu đều có một vảy nứt ra chia làm hai, gà ấy là gà hay.

Đọc kỹ câu giải ấy thì ra một chuyện đáng nhớ hơn cả chuyện thứ tự: cái tên có chữ "biên", nhưng thứ được tả lại là đường QUÁCH nứt, không phải hàng biên nứt. Hai chữ "bể" và "khai" cũng cùng nghĩa là nứt, nên đảo trước đảo sau không đổi nội dung. Tóm lại, dù gặp tên nào trong hai tên, thứ phải tìm vẫn là: MỘT vảy hàng quách nứt đôi, CỘNG một vảy hàng hậu nứt rõ, trên cùng một chân. Đủ cả hai mới là nó.

Chuyện này nói lên một điều về cả chuyên đề: tên vảy gà là thứ truyền miệng rồi mới chép xuống, nên cái tên có thể trôi đi khá xa so với thứ nó gọi. Đọc phần TẢ bao giờ cũng chắc hơn đọc cái TÊN.

MẤY CÁI TÊN MANG CHỮ HẬU MÀ LÀ VẢY QUÝ

Ngoài no hậu và phản hậu, sách còn mấy vảy nữa gắn với hàng này, kể ra cho đủ bộ:

PHIẾN HẬU — vảy hậu mỏng và phẳng. Cả hai bản 92 loại đều xếp vào loại tốt. Chữ "phiến" là miếng mỏng. Ở đây lại thấy sách không nhất quán về chuyện dày mỏng: no hậu đòi vảy to và rõ, phiến hậu lại khen vảy mỏng và phẳng. Tôi hiểu "to" và "mỏng" không chửi nhau — một con vảy có thể rộng bản mà vẫn dẹt — nhưng cũng không bản nào nói rõ hai cái ấy đi với nhau thế nào.

THẬP HẬU — tại hàng hậu và hàng kẽm có 4 vảy sát nhau tạo thành hình chữ thập; gà có quý tướng. Đây là anh em của vảy gạc thập ở kỳ 6 và thập độ, cùng một ý tưởng: bốn vảy giáp nhau thành chữ thập, chỉ khác nằm ở hàng nào.

HẬU BIÊN TIÊN LỘ — cái này chỉ bản bình giải Đạo kê có, không bản 92 loại nào chép. Câu thơ mở đầu: "Hậu biên yến quản đồng hành." Bình giải: hàng biên và hàng hậu cùng song song đi xuống, cuối cùng hàng hậu tấp vào hàng biên rồi cùng đi xuống ngón ngoại; đây là gà quý. Tôi thích chi tiết này vì nó cho thấy sách không chỉ xét hàng hậu một mình, mà còn xét nó ĐI VỚI hàng bên cạnh thế nào.

TAM VINH — chân minh bạch sạch sẽ, hàng độ no đủ, hàng biên không đứt đoạn, hàng hậu xuống quá cựa; gà này là Linh kê. Cả Mactech lẫn bản Đạo kê đều có vảy này và đều kể đủ ba hàng. Đây đúng ra không phải một con vảy mà là một bản tổng kết của cả mặt sau chân.

HAI CÁI BẪY TÊN CẦN TRÁNH

Thứ nhất: TIỀN PHÚ HẬU BẦN. Bản Mactech mục 74 tả: chân gà từ cựa đổ lên vảy đóng chặt, rõ ràng phân minh; từ cựa đổ xuống đóng rời rạc, không liền mí; gà này đá càng lâu càng yếu sức, không tốt. Cái tên có chữ "hậu" nhưng chữ "hậu" ở đây nghĩa là VỀ SAU, đối với chữ "tiền" là trước — trước giàu sau nghèo. Nó nói về đoạn trên và đoạn dưới của chân, không dính gì tới hàng hậu ở mặt sau. Ai lướt qua danh sách thấy chữ "hậu" mà lật chân gà lại soi là soi nhầm mặt.

Thứ hai: KHAI VƯƠNG. Bản Chăn nuôi thú y, mục 15, viết khai vương "là dạng đặc biệt của vảy Hậu, khi bốn vảy nối lại thành hình chữ vương". Chỗ này sai. Bản Mactech, mục 13, tả khai vương là bốn vảy dính nhau tạo thành hình chữ Vương ở MẶT TIỀN — và tôi đã viết hẳn kỳ 8 về nó, khối bốn tầng vảy vạch chữ Vương ở khúc dưới cán, mặt trước. Không phải vảy hậu. Nhắc ra đây vì đây là kiểu lỗi dễ lan: một bản xếp nhầm, chục trang khác chép lại.

SOI HÀNG HẬU SAO CHO ĐỠ SAI

Xoay chân, đừng nghiêng đầu. Hàng hậu ở mặt sau nên phải xoay hẳn cái chân nửa vòng mà soi, không nhìn chéo từ mặt tiền sang. Nhìn chéo thì hàng kẽm và hàng hậu chồng lên nhau trong tầm mắt, và đó là lý do phổ biến nhất khiến người ta gọi lộn hàng.

Tìm hàng VẢY TO NHẤT ở mặt sau trước đã. Đó là hàng hậu. Định vị được nó rồi mới nói chuyện tốt xấu. Hàng nhỏ hơn nằm phía trong là kẽm, hàng từ cựa lên là độ, hàng li ti ở rìa là biên.

Soi ĐOẠN DƯỚI kỹ hơn đoạn trên. Cả ba lỗi — kém hậu, thất hậu, khai hậu — đều lộ ra ở nửa dưới, chỗ gần cựa. Đoạn sát gối thì hàng hậu con gà nào cũng tạm to và tạm đều. Ai soi xong đoạn trên rồi gật đầu là bỏ sót đúng chỗ cần xem.

Vuốt ngược một lượt bằng ngón tay. Chiều úp của vảy không phải lúc nào cũng nhìn ra, nhưng vuốt ngược từ cựa lên gối thì cảm được mép vảy vướng tay hay trơn tay. Đây là cách duy nhất tôi thấy đáng tin để đọc chuyện úp lên úp xuống ở phần trên.

Rửa sạch chân, soi nghiêng ánh sáng. Luật chung của cả chuyên đề. Với hàng hậu thì còn quan trọng hơn, vì mặt sau chân là chỗ bám bẩn nhiều nhất, và một vệt bẩn vắt ngang hàng hậu trông y hệt một vảy nứt.

Đếm thì đếm, nhưng tả vẫn hơn. "Hàng hậu liền một hàng từ gối xuống quá cựa, vảy to đều, không con nào nứt" là câu ai nghe cũng hiểu đúng cái bạn thấy. "Gà này no hậu" thì tuỳ người nghe đọc bản nào — mà ở kỳ này thì có bản gọi là nở hậu.

CUỐI CÙNG THÌ NÊN HIỂU THẾ NÀO

Kỳ này tôi để lại ba điều.

Điều thứ nhất, và là điều tôi thấy đáng giá nhất: sách xưa coi hàng hậu nặng hơn cả mặt tiền. Câu "tiền hư còn gỡ gạc được, hậu hỏng thì không dùng được nữa" là câu duy nhất trong cả chuyên đề tới giờ dám xếp hạng các hàng vảy với nhau. Nếu anh em chỉ có thì giờ soi một mặt chân gà, thì theo bản ấy, nên soi mặt sau. Tôi thấy chuyện này đáng tin hơn phần lớn lời khen vảy quý trong sách, vì nó không hứa hẹn đòn hiểm hay độc chiêu gì — nó chỉ nói một hàng vảy đều đặn, liền mạch, to rõ là dấu hiệu của một cái chân lành lặn. Mà một cái chân lành lặn thì có lý do thật để bền hơn.

Điều thứ hai: ba cái lỗi của hàng hậu — kém, thất, khai — được tả giống nhau tới mức khó tách, và chuyện chiều úp lên úp xuống thì hai bản nói ngược nhau hẳn. Tôi đã gắng xếp chúng cho gọn và đã nói rõ chỗ nào là tôi xếp chứ không phải sách chép. Ai gặp bản khác với bản tôi đọc, xin cứ tin phần TẢ mà bỏ qua cái TÊN.

Điều thứ ba, nhỏ mà đúng chất chuyên đề này: cái tên nổi tiếng "bể biên khai hậu" hoá ra trong bản thơ gốc lại là "bể hậu khai biên", và chữ "biên" trong tên thực ra trỏ đường quách chứ không phải hàng biên. Ba chỗ lệch trong đúng một cái tên bốn chữ. Đó là lý do tôi viết chuyên đề này theo kiểu đối chiếu nhiều bản chứ không chép lại một bản.

Còn chuyện con gà có hàng hậu đẹp thì đá hay tới đâu, tôi vẫn không dám quả quyết. Câu "tám phần là gà hay" của sách nghe rất chắc nhưng không kèm bằng chứng nào, và tôi chưa thấy ai thống kê. Vảy không phải lá bùa. Gà hay hay dở là do dòng giống, cách nuôi, cách tập, sức chịu đòn và bản lĩnh lúc vào trận. Xem vảy là thú vui, và là một kênh tham khảo lúc đứng trước hai ba con na ná nhau, không phải cái cân đo tài con gà.

Kỳ sau tôi tiếp một loại vảy nữa trong danh sách. Ai muốn xem lại từ đầu thì vào bài Hướng dẫn xem vảy gà từ A đến Z, mục lục đủ các kỳ đã đăng.

Anh em nào có con gà mà hàng hậu đẹp — liền một hàng, vảy to đều, xuống quá cựa — thì rửa sạch chân, XOAY MẶT SAU ra mà chụp rồi gửi vào đây. Nhớ lấy cả gối và cả cựa vào khung để có mốc mà đếm. Kỳ này tấm ảnh chụp mặt trước không dùng được, nên ai gửi thì gửi đúng mặt sau giúp tôi.

Tài liệu tham khảo: bản bình giải "Đạo kê diễn nghĩa" lưu ở Tàng Kinh Các Nhất Phẩm Đường (bản đăng lại trên thichdaga.blogspot.com), các câu 1–2 về hậu biên tiên lộ, câu 21–22 "Thêm rằng bể hậu khai biên, là tiên giáng xuống cậu tên gà nòi" cùng phần giải, câu 35–36 "Đừng cho thất hậu bản lườn" cùng đoạn bình giải xếp hàng hậu trên hàng tiền, và câu 57 về vảy Tam Vinh; bản "Cách xem chân và vảy gà chọi — 92 loại vảy ở chân gà chọi" trên Mactech Việt Nam, đoạn mở đầu liệt kê bảy hàng vảy, các câu về hàng hậu xếp lên, về bán phản hậu, về mốc 14 vảy, về hàng độ lấn chỗ hàng kẽm, mục "bể biên khai hậu là cậu gà nòi", cùng các mục 13 khai vương, 15 khai hậu, 52 thập hậu, 57 phiến hậu, 69 tam vinh, 74 tiền phú hậu bần, 86 no hậu, 87 kém hậu, 88 thất hậu, 89 phản hậu; và bản "92 vảy gà chọi tốt mà các kê thủ nên biết" trên Chăn nuôi thú y, các mục 1 nở hậu, 10 kém hậu, 15 khai vương, 51 thập hậu, 55 phiến hậu, 73 tam vinh, 90 phản hậu, 91 khai hậu, 92 thất hậu, cùng đoạn cuối chép lại mốc 14 vảy và bán phản hậu. Phần so sánh với vảy độ, hàng kẽm, hàng biên, nứt nội, khai vương và bể biên khai hậu lấy lại từ các kỳ 7, 8, 14, 15 và 19 của chuyên đề này. Nội dung do tôi đối chiếu rồi viết lại; chỗ nào các bản nói khác nhau, hoặc chỗ nào là tôi suy luận chứ không phải tài liệu chép, tôi đã ghi rõ trong bài. Hai hình trong bài dựng trên hình minh hoạ chân gà của ban quản trị CuLu39; các vùng màu, khung phóng to và chú thích là phần làm thêm theo mô tả trong tài liệu, không phải ảnh chụp gà thật.