Vảy bạch đầu chỉ: xem cái móng ở đầu ngón gà (bạch đầu hổ, hắc hổ thới, bịt đầu chỉ)

Bài của Jenny — chuyên đề Xem vảy gà, mỗi ngày một loại vảy.

Mười lăm kỳ vừa rồi mình toàn soi vảy: vảy ở cán, ở gối, ở hàng biên, ở hàng hậu. Kỳ này đổi chỗ nhìn hẳn — xuống tận đầu ngón chân. Bạch đầu chỉ không phải một hình vảy, nó là màu của cái MÓNG. Đây là chỗ người mới hay lẫn nhất, nên mình nói rõ ngay từ đầu.

GỌI TÊN CHO ĐÚNG: "CHỈ" LÀ NGÓN, "ĐẦU CHỈ" LÀ MÓNG

"Chỉ" trong tiếng cổ là ngón. "Đầu chỉ" là đầu ngón, tức cái móng. "Bạch" là trắng. Ghép lại, bạch đầu chỉ nghĩa đen là móng trắng ở đầu ngón. Thế thôi, không có gì bí hiểm.

Muốn nói chuyện cho gọn thì phải thuộc tên bốn ngón trước đã. Chân gà có bốn ngón: ba ngón phía trước và một ngón phía sau. Ngón giữa trong ba ngón trước gọi là ngón ngọ, còn gọi là ngón chúa. Ngón phía trong gọi là ngón nội, ngón phía ngoài gọi là ngón ngoại. Ngón quặp ra sau gọi là ngón thới.

Nhớ được bốn cái tên này thì mọi tên gọi bên dưới tự nó sáng ra, vì chúng chỉ là ghép màu với tên ngón.

Đây là chân gà nhìn đủ bốn ngón, mỗi ngón một tên riêng và mỗi ngón có một cái móng ở đầu.

BẠCH ĐẦU HỔ VÀ HẮC ĐẦU HỔ — NHÌN NGÓN GIỮA

Trong bản chép 92 loại vảy quen thuộc, bạch đầu hổ được tả gọn một câu: ba móng chân trước đen tuyền, riêng ngón giữa có móng trắng. Nghĩa là trên một bàn chân, hai móng hai bên đen, đúng cái móng ở giữa trắng bật lên.

Hắc đầu hổ là đảo ngược: ba móng chân trước trắng, riêng ngón giữa móng đen.

Hai dạng này còn được gọi là song đầu chỉ hoặc song chỉ, khi dấu ấy đóng cân đối ở cả hai chân. Tài liệu nói nhóm này không xấu: gà thuận cả hai chân, lối đá hung, đòn ra đều tay chứ không thiên lệch bên nào.

Ở chỗ này mình phải ghi rõ là tài liệu có chỗ khác nhau. Có bài viết "bạch đầu hổ là gà có hai móng chính trắng" — hai ở đây là đếm gộp cả hai bàn chân, mỗi bàn một móng ngón giữa. Có bài lại tả theo một bàn chân như bản 92 vảy ở trên. Hai cách nói thật ra cùng một con gà, chỉ khác nhau ở chỗ người ta đếm theo một chân hay cả hai chân. Ai đọc mà thấy con số lệch nhau thì đừng tưởng mình nhớ nhầm.

BẠCH HỔ THỚI VÀ HẮC HỔ THỚI — NHÌN NGÓN SAU

Nhóm thứ hai lấy mốc là ngón thới, cái ngón quặp ra phía sau.

Hắc hổ thới, cũng chép trong bản 92 vảy, là ba móng chân trước màu trắng, riêng ngón thới có móng đen. Bạch hổ thới thì ngược lại: móng thới trắng còn các móng trước đen.

Nhóm này được dân chơi gà khen hơn một bậc. Tài liệu tả là đá nhanh và chính xác, hay nhắm vào mặt và mắt đối thủ. Có bài còn nói thêm một điều kiện: cựa phải đóng cao, trên chín hàng vảy tính từ bàn chân lên thì mới thật quý. Nói cách khác, cái móng khác màu chỉ là dấu nhận mặt, phải kèm bộ chân đủ chuẩn mới thành lời khen.

BỊT ĐẦU CHỈ — DẠNG BỊ CHÊ NHẤT

Dạng cuối cùng là chân này móng trắng, chân kia móng đen. Người ta gọi là bịt đầu chỉ, có nơi gọi thẳng là hắc bạch vô thường.

Đây là dạng duy nhất trong cả nhóm bị chê rõ ràng. Lý do nghe cũng có lý: dấu đóng lệch, không cân đối, và tài liệu cho rằng con gà kiểu này thường chỉ thuận đúng một chân. Có bài mô tả khá nặng, đại ý chân thuận được mười phần thì chân kia chỉ còn hai ba phần. Gà đá mà chỉ dùng được một bên thì rõ ràng thiệt.

Bốn khung dưới đây xếp cạnh nhau bốn dạng thường gặp, mỗi khung tô màu đúng cái móng làm nên tên gọi.

"BẠCH ĐẦU VÔ DUYÊN" — CÂU NÓI CŨ VÀ CHUYỆN THẬT

Giới chơi gà lớp trước có câu "bạch đầu vô duyên", ý chê gà móng trắng không giữ được độ, hay thua đúng trận quan trọng. Gốc của câu này không nằm ở con gà mà nằm ở văn hoá: màu trắng trong quan niệm dân gian gắn với tang tóc, với điềm gở. Nghe nhiều thành quen, thành luật bất thành văn.

Lớp chơi gà sau này phản bác khá thẳng. Lập luận của họ gọn thôi: không có bằng chứng nào cho thấy gà móng trắng đá dở. Móng trắng hay móng đen là chuyện sắc tố, là di truyền, nó không dính gì tới gân cốt, tới lực chân hay tới sức bền. Và trên thực tế đã có những con bạch đầu chỉ ăn độ lớn, thành gà có tiếng.

Mình nghiêng theo cách nhìn sau, nhưng cũng chép lại câu cũ để ai nghe thấy thì biết nó từ đâu ra. Biết gốc một câu nói thì mới cân được nên tin tới đâu.

SOI SAO CHO ĐỠ SAI

Thứ nhất, xem đủ tám móng của cả hai chân rồi hẵng gọi tên. Toàn bộ nhóm này phân biệt với nhau bằng chỗ cái móng khác màu nằm ở ngón nào và có cân hai bên không. Chỉ xem một chân thì không đủ dữ kiện để gọi.

Thứ hai, rửa chân gà cho sạch và soi dưới ánh sáng tự nhiên. Móng dính bùn đất, dính thuốc om, hoặc bị xước bạc màu đều có thể làm một cái móng đen trông ra nhàn nhạt. Dấu bẩm sinh thì màu đều từ gốc móng ra, không loang lổ.

Thứ ba, gà còn non thì khoan kết luận. Màu móng lúc gà chưa ăn màu hẳn có thể còn đổi, đợi gà trưởng thành rồi xem lại cho chắc.

ĐỪNG LẪN VỚI MẤY THỨ SAU

Đừng lẫn với nhật thới mà mình nhắc ở kỳ nói về vảy nhật thần. Nhật thới là một hình vảy đóng trên ngón thới, nó là vảy chứ không phải màu móng. Hai thứ cùng ở một ngón nhưng xem bằng hai cách khác nhau.

Đừng lẫn bạch đầu chỉ với gà bạch đầu nghĩa là lông đầu trắng. Cùng chữ "bạch đầu" nhưng một bên nói cái móng, một bên nói bộ lông, không liên quan gì nhau.

Và đừng lẫn trong chính nhóm này: bạch đầu hổ nhìn ngón giữa, hắc hổ thới nhìn ngón sau. Lẫn ngón là gọi sai tên ngay.

Một điểm cuối cần nói thật: bạch đầu chỉ là tên gọi phổ thông thời nay, gom chung cả nhóm. Trong bản chép 92 loại vảy xưa thì chỉ thấy hai mục bạch đầu hổ và hắc hổ thới đứng riêng, không thấy mục nào mang đúng tên "bạch đầu chỉ". Cho nên ai bảo đây là một trong 92 vảy cổ thì nói chưa thật chính xác — nó là dấu ở móng, được xếp chung vào sách xem chân chứ không phải một hình vảy.

VÀ CÂU NHẮC QUEN THUỘC

Vảy không phải lá bùa, màu móng lại càng không. Cái móng trắng không tự làm con gà hay lên, mà cũng chẳng tự làm nó dở đi. Gà ăn độ là nhờ dòng giống, nhờ cách nuôi, cách tập, thể lực và cả cái duyên. Soi móng cho biết để gọi tên cho đúng, để nói chuyện với nhau khỏi lệch, chứ đừng đặt hết niềm tin vào đó rồi quên mất con gà đang đứng trước mặt.

Kỳ sau mình quay lại với vảy thật, nói về liên giáp nội — nối tiếp kỳ đã bàn về kích giáp và các loại vảy giáp.

---
Nguồn tham khảo (đối chiếu nhiều nơi): bản tổng hợp 92 loại vảy ở chân gà chọi trên mactech.com.vn (mục 46 Bạch Đầu Hổ, mục 47 Hắc Hổ Thới, và phần gọi tên bốn ngón chân); các bài tổng hợp về gà bạch đầu chỉ trên sv66.capital, tongweivietnam.com, blognuoiga.webflow.io và lotofreebie.info (phần phân loại bạch đầu hổ – hắc đầu hổ – bạch hổ thới – hắc hổ thới – bịt đầu chỉ, và phần bàn tốt xấu); bài kỹ thuật chọn ngón gà chọi trên 2lua.vn. Chỗ nào các nguồn nói khác nhau, bài đã ghi rõ là "tài liệu có chỗ khác nhau".